aşağı ətrafların əməliyyatı

Aşağı ətrafların amputasiyası

Aşağı ətrafların amputasiyası əsasən işemik, infeksiyalaşmış, nekrotik toxumaların və ya lokal rezeksiyası mümkün olmayan şişlərin götürülməsi məqsədilə aparılır və bir çox hallarda xilasedici prosedur hesab edilir. Periferik arteriyaların xəstəliyi və diabet xəstəliyi aşağı ətraf amputasiyalarının təxminən yarısının səbibi olur. Travma isə ikinci aparıcı səbəbdir. Toxumaların itirilməsi, son mərhələ böyrək xəstəliyi, xəstənin funksional statusunun pis olması və diabet xəstəliyi aşağı ətrafların işemiyasından əziyyət çəkən xəstələrdə amputasiyaya ehtiyacın olmasını proqnozlaşdıran faktorlara aiddir. Diabeti olmayan xəstələrdə müqayisədə diabetli xəstələrdə aşağı ətrafların amputasiyası riski 10 dəfə çox olur. Aşağı ətrafı amputasiya edilmiş diabetli xəstələrdə təkrar daha yuxarı səviyyədə aparılan amputasiyalara ehtiyac daha çox olur, onlar daha tez ölür və ilk amputasiyaları daha gənc yaşına aparılmış olur. Terminologiya  İri həcmli amputasiya dedikdə topuqdan yuxarıda aparılmış hər hansı amputasiya başa düşülür. Ayaq amputasiyaları dedikdə isə topuqda və ya topuqdan aşağıda aparılan amputasiyalar başa düşülür. Aşağı ətrafın xilas edilməsi məqsədilə hər hansı tədbir görmədən (məs., revaskulyarizasiya, sümük bərpası, yumşaq toxuma ilə örtülmə) aparılan amputasiyalara birincili amputasiyalar deyilir. Lakin, uğursuz revaskulyarizasiya cəhdindən sonra aparılmış amputasiyaya ikincili amputasiya deyilir. Travmanın baş verdiyi yerdə aşağı ətrafın itirilməsi travmatik amputasiya adlanır. Amputasiyaya göstərişlər  Əksər aşağı ətraf amputasiyaları periferik arteriyaların xəstəliyi səbəbindən baş verən işemiyaya görə aparılır. Daha az hallarda amputasiyalar yeni törəmə və travma səbəbindən həyata keçirilir. Aşağı ətrafın amputasiyasına aşağıdakı göstərişlər vardır: Damar xəstəliyi olan xəstələrdə aşağı ətrafın kritik işemiyası səbəbindən xilası mümkün olmayan hallarda. Revaskulyarizasiyası mümkün olmayan (anatomik baxımdan) və ya revaskulyarizasiyaya əksgöstəriş olan yüksək riskli xəstələrdə birincili amputasiya yeganə seçim ola bilər. Periferik arteriyaların xəstəliyi. Arteriyaların kəskin trombozu və ya tromboemboliyası. Travma nəticəsində xeyli əzilmiş və ya xilası mümkün olmayan aşağı ətraflarda. Geniş miqyasda yumşaq toxuma və ya sümük destruksiyası və ya osteomiyelitə səbəb olan ağır dərəcəli infeksiyalarda. Əzələ-sümük sisteminin lokal rezeksiyası mümkün olmayan yeni törəmələrində. Donma nəticəsində aşağı ətrafların qanqrenası. Kəskin kompartment sindromunun daha konservativ müalicəsinin uğursuzluğu hallarında. Şarkonun deqenerativ osteoartopatiyasının daha konservativ yolla müalicəsinin uğursuzluğu hallarında. Əməliyyatdan öncə müayinə və hazırlıq Amputasiyaya göstərişlərin böyük əksəriyyəti planlı əməliyyatların aparılmasına imkan verir və buna görə də bütün xəstələr əməliyyat öncəsi diqqətlə müayinə edilməli və əməliyyata hazırlanmalıdır. Əməliyyata hazırlıq prosesində xəstənin yanaşı xəstəliklərinə, müxtəlif risk faktorlarına, qidalanma statusuna diqqət yetirilməli və psixoloji və fiziki reabilitasiya xidmətlərinin cəlb olunması ilə məsləhətləşmələrin aparılmalıdır. Aqressiv cərrahi drenaj, cərrahi təmizləmə və antibiotiklərin verilməsinə baxmayaraq, kontrol edilməsi mümkün olmayan ağır dərəcəli aşağı ətraf infeksiyalarında (sepsislə və ya septik simptomlarsız müşahidə edilən), infeksiyalaşmış ətrafın amputasiyası ləngimədən təcili və ya təxirəsalınmaz əməliyyat kimi aparılır. Tibbi risk. İri miqyaslı amputasiyalar (dizdən aşağı və daha yuxarı səviyyədə aparılan amputasiyalar daxil olmaqla) perioperativ dövrdə yüksək morbidlik və mortalite ilə bağlıdır. Damar xəstlikləri olan pasiyentlərdə mortalite və morbidlik daha da yüksək olur. Buna görə də, xəstələrdə mövcud olan müxtəlif risk faktorların əvvəlcədən aşkar edilməsi və əməliyyat öncəsi və postoperativ dövrdə onlara göstərilən qayğının düzgün aparılması nəticəsində perioperativ dövrdə müşahidə edilən ağırlaşma hallarının azaldılmasına nail olmaq mümkündür. Periferik arteriyaların xəstəliyi olan pasiyentlərdə aşağı ətraf amputasiyalarından sonra miokardın infarktı ən çox qeydə alınan ölüm səbəbidir. İri miqyaslı amputasiyalardan sonra 5% xəstədə ağciyər ağırlaşmaları, o cümlədən, atelektaz və pnevmoniya, müşahidə edilir. Aşağı ətraf amputasiyalarından sonra yeni inkişaf edən böyrək çatışmazlığı 0.6-2.6% hallarda müşahidə edilir. Böyrək çatışmazlığı əməliyyatla bağlı və uzun müddətli dövrdə ölüm riskini artırmış olur. Psixoloji müayinə. Aşağı ətrafların amputasiyalarından sonra bir çox xəstədə depressiya müşahidə edilir. Xəstənin gənc olması depressiya riskini xeyli artırmış olur. Əməliyyatdan sonra müşahidə edilən ağrı və ağrının qeyri-kafi tənzimlənməsi, habelə ailə üzvlərindən dəstəyin olmaması depressiya riskini artırmış olur. Hərbi əməliyyatlarda baş vermiş zədələnmələr və ya digər travma səbəbindən aparılmış amputasiyalardan sonra 20-22% xəstədə postravmatik stres pozuntusu müşahidə edilir. Lakin, ətrafların işemiyası ilə bağlı aparılan amputasiyalardan sonra PTSP (post-travmatik stres pozuntusu) cəmi 5% hallarda müşahidə edilir. Amputasiyanın səviyyəsi. Amputasiyanın səviyyəsi xəstəliyin ağırlıq dərəcəsi və yayılması, yaradılacaq qüdülün sağalma potensialı və xəstənin reabilitasiya potensialından asılı olaraq təyin edilir. Əməliyyat zamanı aşağı ətrafın mümkün dərəcədə minimum ölçüdə amputasiyasının arzu olunmasına baxmayaraq, nekrotik və sağlam olmayan bütün toxumaların maksimal dərəcədə kəsilməsinə daha çox əsas üstünlük verilir. Amputasiyanı aparan cərrah əmin olmalıdır ki, amputasiyanın aparıldığı səviyyədə toxumaların qan təchizatı yerdə qalan toxumaların sağalmasına imkan verəcəkdir. Qeyd etmək lazımdır ki, aşağı ətrafların işemiyası olan xəstələrdə əməliyyatdan öncə amputasiyanın səviyyəsi fiziki müayinə və bir sıra obyektiv testlərin köməyi ilə təxminən müəyyən edilə bilər. Araşdırmalar göstərmişdir ki, fiziki müayinə ilə cərrahın kliniki müşahidəsi və təcrübəsi əsasında aparılan dizdən aşağı amputasiyaların 80% və dizdən yuxarı amputasiyaların 90% yerdə qalan güdülün/toxumaların normal sağalması ilə nəticələnir. Amputasiyanın aparılması nəzərdə tutulan səviyyəyə proksimal hissədə nəbzin əllənməsi, amputasiyadan sonra güdülün 100% hallarda sağalması ilə nəticələnir. Lakin, qeyd edilməlidir ki, nəbzin əllənməməsi amputasiyadan sonra heç də həmişə güdülün uğursuzluğuna səbəb olmur. Düzdür, amputasiya səviyyəsinə proksimal yerləşən toxumalarda nəbzin əllənməməsi hallarında güdülün reviziyasının tələb olunması riski daha yüksək olur. Amputasiyanın səviyyəsinin təyin edilməsində fiziki müayinə ilə yanaşı bir sıra obyektiv testlər də istifadə edilə bilər. Topuq səviyyəsində qan təzyiqinin təyini, transkutan yolla oksigen saturasiyasının ölçülməsi və dərinin perfuzion təzyiqinin müəyyən edilməsi həmin obyektiv testlərdən bir neçəsidir. Amputasiyadan sonra güdülün sağalmasının proqnozlaşdırılması baxımından bu testlərin həssaslığı cəmi 60-74% olduğundan, həmin testlər cərrahın kliniki təcrübəsini və professional fikir və rəyini əvəz etməməlidir. Amputasiya səviyyəsini təyin edərkən güdüldə qalacaq sümüklərin vəziyyəti nəzərə alınmalıdır. Antibiotiklər. Aşağı ətrafların amputasiyaları çox zaman açıq, infeksiyalaşmış yaralarla əlaqəli olur. Amputasiyaya məruz qalan aşağı ətrafların cərrahi yaraları çirkli yaralar hesab edilir və həmin yaralarda cərrahi yara infeksiyalarının baş verməsi riski yüksək olur. Aşağı ətrafların amputasiyası əməliyyatı zamanı bütün xəstələrə dərinin cərrahi kəsiyindən 1 saat (əksər antibiotiklər 1 saat əvvəl, lakin vankomisin 2 saat əvvəl verilir) əvvəl profilaktik antibiotik İV vurulur. Yumşaq toxuma infeksiyaları və nekrotikləşən yumşaq toxuma infeksiyaları və ya toxumaların qanqrenası istisna olmaqla, digər hallarda dəri florasına təsirə malik İV profilaktik antibiotiklərin verilməsi kifayət edir. Diabeti olan xəstələrdə anaerob infeksiyanın da əlavə antibiotiklə əhatə edilməsi tələb olunur. Həmçinin, MRSA (metisilinə rezistent qızılı stafillokokk) müsbət olan xəstələrdə isə İV vankomisin də əlavə edilməlidir. Nekrotikləşən yumşaq toxuma infeksiyalarında isə əsasən 4 antibiotik verilməlidir (penisillin, klindamisin, aminoqlikozid və ya ftorxinolon və həmçinin vancomisin). Postoperativ dövrdə antibiotiklərin davam etdirilməsi seçilmiş hallarda tələb oluna bilər. Belə ki, selluliti olan xəstələrdə və ya nekrotikləşən yumşaq toxuma infeksiyasına görə aparılmış amputasiyalardan sonra antibiotik terapiyasının ən azı 3-5 gün davam etdirilməsi tövsiyə olunur. Lakin, nəzərdə saxlamaq lazımdır ki, 3 və daha çox antibiotik prepartı ilə 3-5 gün müalicə alan xəstələrdə C.difficile koliti riski daha yüksək olur. Qanqrena və ya infeksiya səbəbindən mərhələli şəkildə cərrahi təmizləməyə ehtiyacı olan xəstələrdə antibiotik terapiyası davam etdirilməlidir. Həmin xəstələrdə geniş spektrli antibiotiklərin istifadəsi tövsiyə olunur. DVT-nin profilaktikası. Tromboprofilaktika amputasiyadan əvvəl aparılır. Onun aparılması xəstənin tromboz və ya tromboembolik hadisənin baş verməsi baxımından malik olduğu risk faktorları, amputasiyanın səviyyəsi və amputasiyadan sonra fiziki hərəkətlilik səviyyəsindən asılı olur. İri miqyaslı aşağı ətraf amputasiyası olunan xəstələrdə tromboemboliya riski çox yüksək olur və bu cərrahi əməliyyatın bir baş ozü ilə bağlıdır. Eyni zamanda metatarzal sümüklər səviyyəsində amputasiya əməliyyatı keçirən xəstələr postoperativ dövrdə uzun müddət immobilizasiya olunmuş olur və onlarda amputasiyanın aparıldığı aşağı ətrafdan istifadə etməsi məhdudlaşmış olur. Ümumiyyətlə, ortopedik cərrahiyyə sahəsində aparılan araşdırmalar amputasiya olunan xəstələrdə tromboprofilaktikanın aparılmasının vacibliyini vurğulayır. Müxtəlif tibb mərkəzlərinin bu sahədəki təcrübəsi təhlil olunmuş və retrospektiv analiz göstərmişdir ki, tromboprofilaktika aparılmayan xəstələrin 50% tromboembolik ağırlaşmalar baş verir. Məhz buna görə də, aşağı ətrafların iri həcmli amputasiyalarında tromboprofilaktikanın aparılması xüsusilə tövsiyə edilir. Tromboprofilaktika aşağı molekul çəkisi olan heparin və ya qeyri-fraksiyalaşmış heparinlə aparıla bilər.  Amputasiyanın aparılma texnikası İri miqyaslı amputasiyalara bud-çanaq oynağın dizartikulyasiyası, dizdən yuxarı amputasiya, dizin dizartikulyasiyası və dizdən aşağı amputasiya aiddir. Aparılan ayaq amputasiyalarından sonra ortopedik protezlərin tətbiqi ilə bir çox xəstənin hərəkətlilik səviyyəsini maksimum dərəcədə bərpa etmək mümkündür. Lisfrank, Şopart və Sim amputasiyaları, habelə transmetatarzal amputasiyalar və barmaq amputasiyalarından sonra xəstələrin yaxşı hərəkətlilik səviyyəsini təmin etmək olar. Postoperativ qayğı Amputasiyaya məruz qalmış xəstələrin qayğısı multidissiplinar komandanın birgə fəaliyyətini tələb edir. Həmin xəstələrin postoperativ qayğısı prosesində anestezioloqlar, reabilitasiya həkimləri, fiziki terapevtlər və psixiatrların iştirakı çox əhəmiyyətlidir. Yaraya qayğı. Amputasiyadan sonra amputasiya məqsədilə aparılmış cərrahi kəsik gündəlik inspeksiya olunmalıdır. Güdülün inspeksiyasında xüsusi diqqət cərrahi kəsikdə infeksiya əlamətlərinin (eritema, lokal istilik, yaradan drenaj) vaxtında aşkar edilməsinə yönəlməlidir. Yüksək hərarəti olan xəstələrdə, habelə güdüldə izah edilməyən ağrının olması infeksiyanın istisna edilməsi üçün tədbirlər görülməsini tələb edir. Bir çox hallarda əməliyyat zamanı güdülün daxilinə drenaj qoyulur. Bu drenajdan gələn ifrazatın həcmi minimuma endikdə, drenaj çıxarıla bilər. Açıq yaralara (məs., açıq amputasiya, yumşaq toxuma defekti, güdülün dağılması) qayğı adətən onların gündə 2-3 dəfə fizioloji məhlulla isladılmış sarğılarla örtülməsi ilə aparılır. Yaralarda nekrotik material olmadıqda isə mənfi təzyiqlə yara terapiyası istifadə edilə bilər. Bud-çanaq dizartikulyasiyası və dizdən yuxarı amputasiya hallarında yaraların sidik və nəcisdən qorunması çətin ola bilər. İri həcmli amputasiyalarda xəstələrin sidik kisəsinə Foli kateterinin yeridilməsi tövsiyə edilir. Foli kateteri əməliyyatdan sonra bir neçə gün saxlana bilər, lakin yara sahəsinin və ya güdülün çirklənməsi riski aradan qalxdıqda isə mümkün qədər tez çıxarılmalıdır. Amputasiya olunmuş xəstələrin hərəkətliliyi məhdud olduğundan, onların dəriləri yataq yaralarının istisna edilməsi məqsədilə gündəlik inspeksiya olunmalıdır. Güdüldə ağrı. Amputasiyadan sonra aşağı ətrafın güdülündə ağrı adətən növbəti 2-3 həftə ərzində tədricən azalır. Amputasiya olunmuş xəstələrdə fantom ağrıları riskinin azaldılması baxımından, əməliyyatdan öncə və postoperativ dövrdə ağrının tənzimlənməsi xüsusi əhəmiyyək kəsb edir. Bir neçə analgeziya metodundan - epidural, İV və ya oral analgetiklərdən - istifadə tövsiyə edilir. Bir çox amputasiya keçirmiş xəstələrdə depressiya ağrının tənzimlənməsini çətinləşdirə bilər. Amputasiya keçirmiş xəstələrdə davam edən ağrı güdülün işemiyasının, neyromanın formalaşması, infeksiya və ya fantom aşağı ətraf sindromunun əlaməti ola bilər. Sadəcə fiziki müayinə vasitəsilə güdülün işemiyası səbəbindən ağrının diaqnostikası çətin ola bilər. Lakin, güdüldə transkutan oksigen təzyiqinin 20 mm c.s.-dan az olması ilə güdülün işemiyası təsdiq olunmuş olur. İstənilən periferik sinirin əməliyyat zamanı kəsilməsi neyromanın formalaşmasına şərait yaradır. Neyroma səbəbindən ağrı xəstə tərəfindən dəqiq lokalizasiya olunmuş olur. Bir çox xəstədə neyroma səbəbindən olan ağrılar lokal anestetikin inyeksiyası ilə müvəqqəti olaraq aradan qaldırıla bilər. Güdüldə patoloji sümüyün formalaşması və ya güdüldə qalan sümüyün üzərində təzyiq nöqtələrində osteofitlərin əmələ gəlməsi də ağrının səbəbi ola bilər. Bu cür patoloji dəyişikliklər rentgenoloji müayinədə müəyyən edilə bilər. İnfeksiya da (osteomiyelit) xroniki postoperativ ağrının mənbəyi ola bilər. Fantom aşağı ətraf sindromunun diaqnozu yalnız ağrının digər mümkün səbəbləri istisna edildikdən sonra qoyulur. Amputasiyadan sonra hərəkətlilik. Amputasiya olunmuş aşağı ətrafın immobilizasiyası və ya hərəkətliliyinin məhdudlaşdırılması müddəti amputasiyanın səviyyəsindən və əməliyyatdan sonra toxumaların sağalmasından asılıdır. İmmobilizasiya olunmuş və ya hərəkətliliyi xeyli məhdud olan xəstələrdə həmin məhdudiyyətlər aradan qalxmayanadək dərin venaların trombozunun profilaktikası aparılmalıdır. Aşağı ətrafların işemiyası səbəbindən aparılmış amputasiyalarda sonra güdülün tam sağalmasınadək həmin aşağı ətrafın istifadəsi məhdudlaşdırılmalıdır. Bir çox hallarda iri həcmli amputasiyalardan sonra hərəkətliliklə bağlı məhdudiyyət ən azı 6 həftə davam etdirilir. Digər səbəblərə görə ətrafların amputasiyasına məruz qalmış gənc yaşlı xəstələrdə ortopedik protez və hərəkətliliyinin bərpası daha erkən baş verə bilər. Ağırlaşmalar Aşağı ətrafların amputasiyalarından sonra bir çox ağırlaşmalar baş verə bilər. Bu ağırlaşmaların bir qismi amputasiyadan əvvəl xəstənin malik olduğu ağciyər və ürək xəstəlikləri ilə bağlı olur, digər qismi isə cərrahi əməliyyat nəticəsində baş verən lokal ağırlaşmalardır. Ürək-ağciyər ağırlaşmaları mortalite və morbidliyin ən çox yayılmış səbəblərindəndir. Periferik arteriyaların xəstəliyi olan pasiyentlərin böyük əksəriyyətinin diabet, ürək-damar xəstəliyindən əziyyət çəkməsi və siqaretdən istifadəsini nəzərə alsaq, amputasiya keçirmiş xəstələr arasında ürək-damar ağırlaşmalarının çox olması heç də təəccüb doğurmur. ABŞ və Avropada aparılmış retrospektiv tədqiqatlardan məlum olmuşdur ki, amputasiya keçirmiş xəstələr arasında ürəklə bağlı ağırlaşmalar 10.2% hallarda müşahidə edilir. Bunlardan 2.6% aritmiyalar, 4.2% ürək çatışmazlığı və 3.4% isə miokardın infarktı hallarıdır. Digər araşdırma müəyyən etmişdir ki, 172 iri həcmli amputasiya keçirmiş 154 xəstə arasında əməliyyat dövründə baş vermiş ölüm hallarının 63% ürək xəstəliyi ilə bağlı olmuşdur. Cərrahi kəsik yaraları, yaraların səthi və dərin infeksiyaları da amputasiya keçirmiş xəstələrdə çox geniş müşahidə edilir. İri həcmli amputasiya keçirmiş və tromboemboliyaya qarşı profilaktika almamış xəstələrin 50%-də dərin venaların trombozu müşahidə edilir. Dizdən yuxarı aparılan amputasiyalarda DVT hallarının sayı daha yüksək olur. Dizdən yuxarı amputasiya almış xəstələr arasında tromboemboliya səbəbindən kəskin ölüm halları da daha çox müşahidə edilir. Güdülün hematomaları da amputasiyalardan sonra müşahidə edilən ağırlaşmalardandır. Güdülün hematomaları postoperativ qanaxma səbəbindən baş verir və 3-9% hallarda təkrar əməliyyatın aparılması tələb olunur. Antitromobtik terapiya, o cümlədən, DVT-yə qarşı profilaktik terapiya alan xəstələr arasında güdülün hematomasının yaranması riski daha yüksək olur. Güdülün hematoması müəyyən edilən xəstələrdə cərrahi kəsik qismən açılmalı, hematoma evakuasiya edilməli və cərrahi yara yuyulmalı və sonra fizioloji məhlulla isladılmış yaş sarğı ilə sarğılanmalıdır. İnfeksiya aşağı ətrafların amputasiyalarında sonra 13-40% hallarda müşahidə edilir. Diabet, əməliyyatdan öncə yara infeksiyası, bədxassəli törəməsi və yara hematoması olan, habelə zəif qidalanan, yaşı yuxarı olan və əvvəllər protezlə damarların şuntlanması əməliyyatı keçirmiş xəstələrdə isə güdülün infeksiyası riski daha yüksək olur. Güdülün səthi yara infeksiyalarının müalicəsi tikişlərin sökülməsi və geniş spektrli antibiotiklərin başlanmasından ibarətdir. Yaradan götürülmüş mirkobioloji əkmələrin nəticələrinə uyğun olaraq isə antibiotik terapiyası sonradan tənzimlənir. Daha dərin yara infeksiyalarında isə dərinin birləşdirilməsi üçün istifadə edilmiş tikişlərlə yanaşı fassiyanı birləşdirən tikişlər də sökülür, yara drenaj olunur və yuyulur, və bir çox hallarda isə nekrotik və ya sağlam görünməyən toxumaların cərrahi təmizlənməsi də təmin olunur. Re-amputasiya və ya daha yuxarı səviyyədə təkrar amputasiyanın aparılması halları təəssüf ki, hələ də çox geniş yayılmışdır. İlk əməliyyatda amputasiyanın aparılması üçün ən optimal səviyyənin təyin olunması məqsədilə bir sıra metodlardan istifadəyə baxmayaraq, təkrar amputasiya hallarının sayı hələ də yüksəkdir. Maraqlıdır ki, təkrar və ya re-amputasiyanın aparılmasına ehtiyac ilk amputasiyanın səviyyəsi ilə əks mütanasibdir. Belə ki, ayaq barmağının amputasiyası keçirmiş xəstələrin 25-50%-da bir müddətdən sonra daha proksimal səviyyədə re-amputasiya tələb olunur. Dizdən aşağı səviyyədə aparılmış amputasiyadan sonra isə re-amputasiya təxminən 20% hallarda tələb olunur. Digər xəstələrlə müqayisədə diabeti olan xəstələrdə isə re-amputasiya riski 2 dəfə daha çoxdur.Əvvəllər dizdən aşağı amputasiya keçirmiş xəstələrin 10-20%-də transfemoral amputasiyanın aparılması tələb oluna bilər. Fantom aşağı ətraf ağrısı. Doğru fantom aşağı ətraf ağrısı çox mürəkkəb və az başa düşülən bir ağrı sindromudur. Əksər xəstə fantom ətraf ağrısını amputasiya olunmuş ətrafda elektrik, yandırıc ağrı kimi təsvir edir. Fantom ətraf ağrısı diaqnozu yalnız ağrının digər səbəbləri (işemiya, neyroma, infeksiya, təzyiq-kompressiya səbəbindən yara) tam istisna olunduqdan sonra qoyulmalıdır. Fantom ətraf ağrısı sindromu müxtəlif ədəbiyyatlarda 5-85% arası müşahidə edildiyi bildirilir. Tədqiqatlar göstərir ki, əməliyyatdan öncə və sonra ağrının qeyri-kafi tənzimlənməsi fantom ətraf ağrısı sindromuna və ya onun kəskinləşməsinə səbəb ola bilər. Epidural anesteziyanın istifadə isə fantom ağrının kəskinliyini azaltmış olur. Diabetik nevropatiyalarda uğurla istifadə edilən Qabapentin preparatının isə fantom ağrı sindromunda istifadəsi heç də həmişə uğurlu nəticələr vermir. Əməliyyatdan sonra reablitasiya Ətrafın itirilməsi - insanın həyat keyfiyyətinin dəyişilməsinə səbəb olur. Tibbin yeni naliyyətləri sayəsində bu gün amputasiya əməliyyatlarından sonra pasientin iş və sosial aktivliyinin təmamilə itirilməsinə təsir göstərmir. Lakin bu əməliyyat pasient üçün ağır psixoloji və fiziki mücadilədir.  Reabilitasiya əməliyyatdan dərhal sonra xüsusi ekib-qrup tərəfindən həyata keçirilir. Bu qrupa fiziki tibbi və reabilitasiya mütəxəssisi, həkim reabilitoloq, Ortoped, fizioterapevt, ortez və protez texniki, psixoloq, sosial xidmətlər mütəxəssisi və ailə cəlb edilməlidir. Sağlamlığa addımladığımız hər mərhələdə tibbi prosedurların və orta fiziki güclərin əhəmiyyətini bilmək vacibdir. Pasientin sağlamlıq göstəriciləri müsbət qiymətləndirilirsə aşağı ətrafın amputasiya əməliyyatından sonra reabilitasiyasına 1-ci sutkadan başlamaq lazımdır. Əməliyyatdan sonra reabilitasiya dövründə məqsəd – xəstənin vəziyyətini yaxşılaşdırmaq, dəyişilmiş əzələ yükünü kontrol edə bilmək, müvazinəti saxlamağı öyrənmək, güdülü gücləndirmək, qollar və gövdənin əzələlərini gücləndirmək, oynaqlarda hərəkət məhdudlaşdırılması qarşısının almaq, tənəffüs məşqləriylə ağciyər tutumunu artırmaq, ümumi hərəkətliliyi təmin etmək və ağrının idarə edilməsinə köməklik göstərməkdən ibarətdir. Reabilitasiya dövrünə xəstənin vəziyyəti stabilləşən kimi başlanılmalıdır. Belə ki geciktirilmiş reabilitasiya ikincili əlilliyə səbəb ola bilər. Vaxtında başlanılmış reabilitasiya xəstələrin aktivliyini artırır, bükmə hərəkətlərində kontrakturaların qarşısını alır, güclü fontom ağrılarını azaldır. Amputasiya əməliyyatından sonra reabilitasiya bir neçə etapa bölünür: 1. Güdülün vəziyyətini qiymətləndirmək. Protezden istifadə edə bilmək üçün güdül düzgün formaya malik olmalıdır. 2. Protezin seçimi. İlkin müvəqqəti protezdən istifadə amputasiyadan 6-8 həftə sonra başlanılmalıdır. 3. Protezlə yaşama təhsili. İlk günlərdə protezdən istifadə xəstə üçün çox çətin və hətta ağrılı olur. Buna rəğmən məşqlərdən imtina etmək düzgün deyil. Məşqlərə başladıqdan bir neçə gün sonra ağrı hissi azalır, xəstənin protezdən istifadə bacarığı yüksəlir. 4. Özünə qulluq məşqləri. Amputasiya əməliyyatlarından sonra xəstələrdə özünü başqalarından asılı hesab etməmək, özünəqulluq bacarığını bərpa etmək əsas şərtdır. Kiçik hərəkətlərdən başlamaq lazımdır- yatağın ətrafında istinad edərək gəzməklə, daha sonra hərəkətləri mürəkkəbləşdirmək- gündəlik işləri, gigiyenik prosedurları öyrətmək lazımdır. 5. Ətraf mühitə adaptasiya. Artıq qeyd edildiyimiz kimi, xəstə üçün əlçatan bir mühit yaratmalısınız: zəruri olan əşyalar elə qoyulmalıdır ki, pasientin onları əldə etməsi üçün çətinlik yaranmasın, mənzildə xəstə üçün uyğunlaşdırılmış şərait yaradılmalıdır. 6. Psixoloq ilə ünsiyyət. Amputasiya kimi ağır əməliyyatdan sonra insanlar özünə qapanmış,həyatdan narazı, özünü başqalarına artıq yük hesab edir. Psixoloq ilə ünsiyyət xəstələrdə özünə inamı artırır, motivasiyanı bərpa edir, aktiv sosial həyata geri dönməyə köməklik edir.  7. Trenajerlarda çalışmaq. Əzələ tonusunu bərpa etmək, protezin iş prinsipini öyrətmək və protezlə yerimə bacarığına yiyələnmək üçün trenajorlardan istifadə edilir. Müntəzəm olaraq xüsusi təyin edilmiş məşqlər əməliyyatdan sonrakı ödemin azalmasına, toxumaların bərpası və sağalma prosesinin sürətlənməsinə yardım edir. 8. Fizioterapevtik prosedurlar qan dövranın sürətləndirir,güdülün əzələ tonusunu bərpa edir, ağrını və ödemi azaltmaqda kömək edir. Xəstə edilən bütün bu müalicələr sayəsində amputasiya əvvəlindəki funksional, iqtisadi və ictimai vəziyyətinə geri qayıdarsa reabilitasiya işləri hədəfinə çatmış hesab edilə bilər.   © Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır. https://hekimtap.az

Paylaşıldı: 27.10.2018

pterigium nədir

Pterigium nədir?

Pterigium - gözün selikli qişasının qırmızı və ağ rəngli anomal böyüməsinə və onun əsasən, nazal tərəfdən buynuz qişa ilə birləşməsinə deyilir. Bu, həmçinin, gözün ön tərəfində və ya hər iki gözdə baş verə bilər.  Qanadvari pərdənin böyüməsi zamanı ağrı simptomları müşahidə edilmir, patologiya onun ölçülərindən asılıdır: pterigium nə qədər çox böyüyərsə, diskomfort (məsələn, gözlərin yaşarması, gıcıqlanması, qızarması və ya gözdə yad cismin olması hissi) bir o qədər artıq hiss edilir. Daha ağır hallarda görmədə təhlükə yarana bilər, belə ki, pterigion buynuz qişanı daha çox hissəsini əhatə edir, bu isə astiqmatizmin əmələ gəlməsinə gətirib çıxara bilər.  Pterigiumun yaranma səbəbəri Pterigiumun yaranma səbəbləri məlum deyil, lakin əsas risk faktoru kimi günəş şüalarının gözlərə uzunmüddətli təsiri və gözlərin quruluğu qəbul olunub. Beləliklə, pterigiumun açıq havada normadan artıq olan və isti, küləkli iqlimdə yaşayan insanlarda əmələ gəlmə riski daha çoxdur. Çirklənmiş ətraf mühit, toz, çirk, allergen və kimyəvi maddələrin təsiri də bu xəstəliyin yaranmasına təkan verir.  Pterigiumun əlamətləri İlkin mərhələdə pasiyent demək olar ki, heç bir diskomfort hiss etmir.  Pterigium inkişaf etdikcə, yad cismin olması hissi, gözlərin quruması və qıcıqlanması qeyd olunur. Dəyişmiş konyuktivanın iltihabı ödem, qızarma, göynəmə, yaşarma ilə müşayiət edilir.  Pterigiumun diaqnostikası Xəstəliyin diaqnostikası üçün heç bir xüsusi avadanlığa ehtiyac yixdur və o ,adətən göz və kirpiklərin müayinəsi ilə müəyyənləşdirilir.  Pterigiumun müalicəsi və profilaktikası Pterigiumun ölçüləri böyük olmazsa, adətən, müalicə tələb etmir, lakin diskomfort hissini azaltmaq üçün nəmləndirici göz damcılarından istifadə edə bilərsiniz. Yəni patologiyanın heç bir medikamentoz müalicəsi yoxdur.  Əgər pterigium böyüyərək, görmə nahiyəsinə çatarsa, cərrahi müdaxilə tələb olunur. Bu zaman konyuktivanın zədələnmiş hissəsi aradan qaldırılır və o, pasiyentin sağlam konyuktiva toxuması ilə əvəz edilir (konyuktiv autotransplantant).  Bu əməliyyat yüksək dəqiqliklə həyata keçirilməlidir ki, zədələnmiş nahiyə tamamilə aradan qaldırılsın və residivin qarşısı alınsın.  Pterigiumun ən yaxşı profilaktikası gözlərin ultrabənövşəyi şüalardan keyfiyyətli qorunmasıdır. Belə ki, qanadvari pərdənin yaranmasına başlıca səbəb məhz budur.  Bundan başqa, cərrahi müdaxilə tələb etməyən pterigium artıq mücuddursa, həkim-oftalmoloq bunu daim nəzarətdə saxlamalı və heç bir böyümənin olmadığını qeyd etməlidir.   Digər tərəfdən, əgər böyümə inkişaf edərsə, həkimin nəzarəti vaxtında diaqnostikaya və pterigiumun görməyə sirayət etməzdən əvvəl aradan qaldırılmasına şərait yaradar.  Bundan başqa, əvvəllər pterigiumdan əziyyət çəkmiş pasiyentlər istənilən dəyişikliklərə qarşı diqqətli olmalı və hər hansı simtom yaranarsa, mütləq oftalmoloqa müraciət etməlidirlər. Mövzu ilə bağlı video:   © Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır. https://hekimtap.az

Paylaşıldı: 25.10.2018

uşaqlarda göbək yırtıqları haqqında vacib məlumatlar

Uşaqlarda göbək yırtıqları haqqında vacib məlumatlar

Uşaqlarda göbək yırtığı necə əmələ gəlir, səbəbləri nələrdir? Uşaqlarda göbək yırtığının yaranma səbəbi hamiləlik dövründə qarının ön divarındaki toxumaların göbək ətrafında tam olaraq birləşməməsidir. Nəticədə açıq qalan deffektdən yırtıq əmələ gəlir. Vaxtında doğulan uşaqların 20-25%-də kiçik də olsa göbək yırtığı vardır. Yarımçıq doğulan və xüsusi ilə çəkisi 1500 qramdan az olan uşaqların isə təxminən 70-75%-i göbək yırtığı ilə dünyaya gəlirlər. Yaranma səbəbləri arasında az da olsa xromosom xəstəlikləri (Down sindiromu, Beckwith Wiedemann sindiromu və s.) və tiroidin (qalxanabənzər vəz) anadangəlmə xəstəlikləri də vardır. Diaqnozu necə qoyulur? Adətən göbək düşdükdən sonra, uşaq ağladığı zaman göbək nahiyyəsindən qabaran şişliyin görünməsi ilə diaqnoz qoyulur. Deffektin ölçüsünü təyin etmək üçün ultrasəs muayinəsi edilməlidir. Qasıq yırtıqları kimi boğulma təhlükəsi varmı? Xeyir göbək yırtıqlarında boğulma risqi çox azdır - 0.7-1 %-dir. Yırtıq möhtəviyyatı isə bağırsaqlar və piylik olur. Əməliyyat edilməzsə öz-özündən bağlana bilərmi? Göbək yırtıqlarında iki yanaşma şəkli var: 1-ci əməliyyat etmədən izləmək. 2-ci əməliyyat etmək. Uşaqlarda  göbək yırtıqları 4-5 yaşına qədər və heç bir müdaxilə etmədən öz-özlüyündən bağlana bilər. Təqribən 70%-i ilk bir il içərisində öz-özündən qapanır. Ancaq bu hal bütün göbək yırtıqlarına şamil edilə bilməz. Bəs hansı hallarda mütləq əməliyyat edilməlidir? Göbək yırtıqlarında əməliyyat qərarı əsasən deffektin ölçüsünə görə verilir. Əgər göbək yırtığının boylama ölçüsü 2.5 sm-dən genişdirsə 2 yaşına qədər izləyib əməliyyat etmək lazımdır, çünki deffekt geniş olduğu üçün öz-özündən bağlanma ehtimalı  demək olar ki, yoxdur. 4 yaşında bir uşaqda göbək deffektinin ölçüsü 1.5 sm-dən böyükdürsə mütləq əməliyyat edilməlidir. 1.5 sm-dən kiçikdirsə yeniyetmə dövrünə qədər izlənilə bilər. Göbək yırtıqları boğularsa öncə reduksiya etməyə çalışılmalıdır, əgər reduksiya olarsa planlı şəkildə-olmazsa təcili olaraq əməliyyat edilməlidir.  Göbəyin üzərini bağlamağın, metal əşya (qəpik) qoymağın faydası varmı? Əlbəttə ki, xeyir. Bu tip müdaxilələrin deffektin bağlanmasında heç bir faydası olmaz. Tam əksinə dərini zədələyərək bağırsaqların qarın boşluğundan dəri səthinə çıxmasına səbəb ola bilər. Əməliyyat necə aparılır? Əməliyyat ümumi anesteziya ilə icra edilir. Göbək nahiyyəsində kiçik bir kəsik edilməklə deffekt bağlanılır və xəstə eyni gün içərisində evə göndərilir. © Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır. https://hekimtap.az

Paylaşıldı: 22.10.2018

reflüks xəstəliyi 

Reflüks xəstəliyi - yaranma səbəbləri, müayinə və...

Reflüks xəstəliyi - yaranma səbəbləri, müayinə və müalicəsi Mədə möhtəviyyatının qida borusuna geri atılması və onu zədələməsi reflüks xəstəliyi adlandırılır. Reflüks xəstəliyi tez-tez rast gəlinən  xəstəliklərdən sayılır. Reflüks zamanı mədədəki maddələr qida borusuna atılır, bu isə normal deyil, belə ki, qida borusu, qidanın geriyə deyil, mədəyə daxil etmək funksiyasını daşıyan orqandır.  Özü-özlüyündə qastroezofageal reflüks patoloji proses deyil. Sağlam adamda reflüks gün ərzində bir neçə dəfə rast gəlinə bilər  (məsələn, yağlı yeməkdən sonra). Yəni, günə bir-iki reflüks normal sayılır. Lakin reflüks müntəzəm olaraq özünü göstərirsə və bu, mədədəki maddələrin çoxlu miqdarda xaric olunması ilə müşayiət olunursa, artıq söhbət ciddi patologiyadan gedir. Belə əlamətlər qida borusu iltihabına və bir sıra başqa simptomlara gətirib çıxara bilər.  Reflüks daha çox yaşlı insanlara aid xəstəlikdir, kişilərdə qadınlara nisbətən 2 dəfə çox rast gəlinir. Reflüks xəstəliyi - risk faktorları Reflüks xəstəliyinin yaranmasına bir sıra faktorlar səbəb ola bilər. Buraya aiddir: Mədənin xora xəstəliyi və ya qastrit; Diafraqmanın qida borusu hissəsinin yırtığı; Aşağı qida borusu sfinkterinin tonusunu aşağı salan preparatların qəbulu. Bundan başqa, aşağıdakıların yan təsirləri də reflüks xəstəliyinə təkan verə bilər: Tütün istifadəsi; Hamiləlik; İnfeksion xəstəliklər; Mədə şişləri; Xroniki pankreatit və ya xolesistit; Spirtli içkilər və s.  Patologiyanı necə ayırd etməli Reflüks xəstəliyinin əsas əlaməti qıcqırmadır. Bu, pasiyentlərin təqribən 80%-də rast gəlinir. Xəstəlik tez-tez gəyirmə (bəzən turş və ya acı tamlı), bəzən isə sinədə ağrı ilə (əsasən də qida qəbulundan sonra), gecələr çox miqdarda tüpürcək ifrazı ilə özünü göstərir.  Reflüksun diaqnostikası bu cür aparılır Reflüks xəstəliyinə şübhə yaranarsa, xəstəliyin ağırlıq dərəcəsini müəyyənləşdirmək məqsədilə bir sıra diaqnostik prosedurların həyata keçirilməsi vacibdir. Əsas prosedur - qida borusu səthinin və mədənin endoskop vasitəsilə müayinəsidir. Həmçinin, rentgenoloji müayinə, mədə daxili maddələrin turşuluğunun müəyyənləşdirilməsi, manometriya, billimetriya, stintiqrafiya və s. tətbiq oluna bilər.  Xəstəliyinin müalicə üsulları hansılardır? Reflüks xəstəliyi əksər hallarda konservativ metodlarla müalicə edilir. Konservativ müalicə üsulları iki qrupa ayrılır - medikamentoz və qeyri-medikamentoz. Medikamentoz müalicə Reflüks xəstəliyinin müalicəsi əsasən, aşağıdakı preparatlarla aparılır: Prokinetiklər, Antasidlər, Proton nasosu inhibitorları, Histamin reseptorları blokatorları və xolinoblokatorlar.   Qeyri-medikamentoz müalicə Reflüks xəstəliyini yalnız  dərman preparatları ilə müalicə etmək mümkün deyil. Qeyri-medikamentoz müalicə metodlarına pəhriz saxlama, həyat tərzi və qida vərdişlərinin dəyişdirilməsi də aiddir.  Reflükslə bağlı simptomların xoşagəlməz simptomlarını aradan qaldırmaq üçün rasiondan bir sıra məhsulların çıxarılması tövsiyə edilir. Buraya daxildir: qazlı içkilər, kəskin dadlı qidalar, kofe, kakao, alkohol, yağlı və qızardılmış qidalar, ədvalar, çox soyuq və ya çox isti qidalar, göbələklər, paxlalılar. Bunlardan başqa, artıq çəkinin və stress vəziyyətlərinin azaldılması da vacib tədbirlərdən sayılır. Ağır hallarda reflüks xəstəliyi cərrahi üsulla aradan qaldırılır. Mövzu ilə bağlı video:   © Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır. https://hekimtap.az 

Paylaşıldı: 16.10.2018

hepatit c qastroenteroloq ülvi ibrahimov

Hepatit C

Hepatit C nədir? Hepatit C, virus hepatitləri arasında ən təhlükəlisi sayılır. Bu virus orqanizmin hepatit C virusu ilə yoluxması nəticəsində baş verən qaraciyər xəstəliyidir.  Hepatit C virusunun çoxalması və qaraciyər toxumalarının zədələnməsi nəticəsində patoloji proseslər inkişaf edə, qaraciyər sirrozu və qaraciyər xərcəngi yarana bilər.  Xəstəliyin daha bir təhlükəsi onun ilkin simptomlarının olmamasıdır - onlar bir qayda olaraq, ifadə olunmur (buna görə xəstəliyə “mülayim qatil” adı da veriblər), infeksiya gizli inkişaf edir. Peyvəndi isə hələ ki, mövcud deyil. Statistikaya görə, hepatit C dünyada hər il 350 minə yaxın insanın ölümünə səbəb olur. Hepatit C-nin əlamətləri Qeyd olunduğu kimi, hepatit C-nin ilkin əlamətləri çox zəif müşahidə olunur və yaxud, ümumiyyətlə müşahidə olunmur. Bu, orqanizmin müqavimətindən asılıdır. Adətən ilkin simptomları yoluxmadan 2 həftə - 6 ay sonrası üzə çıxır.  Həkimlər infeksiyadan şübhələndikdə, ilkin diaqnostika kimi qanın seroloji analizi olunmalıdır. Bu müayinə zamanı sizin qanınızda HCV virusunun anticisimlərinin (Anti-HCV antibody) olub olmaması yoxlanılır. Hepatit C-nin ilkin simptomlarına iş qabiliyyətinin aşağı düşməsini, astenik vəziyyəti, yorğunluq hissini aid edirlər. Əsas əlamətlər bunlardır:  – İştahanın pozulması və ya olmaması;  – Ürəkbulanma;  – Ümumi zəiflik, asteniya, əhvalın pisləşməsi;  – Oynaqlarda ağrı;  – Dəri örtüyünün, selikli qişanın, gözlərin ağ qişasının sarımtıl rəng alması;  – Qaraciyər və dalağın ölçülərinin böyüməsi. Hepatit C-yə yoluxma yolları  – Qeyri-steril şprislərlə inyeksiya zamanı;  – Xəstə donorun qan, plazma, orqan və toxumalarının köçürülməsi zamanı;  – Stomatoloji klinikalarda, gözəllik salonlarında, tatu döydürülməsi və s. qeyri-steril alətlərin istifadəsi zamanı;  – Yoluxmuş adamla cinsi akt zamanı;  – Məişət yolu ilə yoluxma: üzqırxan cihazlar, diş fırçalarının istifadəsi zamanı (çox nadir hallarda rast gəlinir);   – Hamiləlik zamanı anadan uşağa yoluxma;  – Qeyri-steril şəraitdə doğuş və əməliyyat prosedurları zamanı. Hepatit C-nin ağırlaşmaları  – Qaraciyər toxumalarının fibrozu;  – Qaraciyər sirrozu;  – Qaraciyər toxumalarının xərçəngi;  – Portal xarakterli hipertenziya;  – Assit, mayenin qarın boşluğuna yığılması;  – Daxili orqanların varikoz genişlənməsi;  – Orqanizmin xroniki intaksikasiyası;  – Qaraciyər ensefalopatiyası;  – Gizli daxili qanaxmalar. Hepatit C-nin müalicəsi Hepatit C-nin müalicə kursuna aşağıdakılar aiddir:  – Preparatlarla virus əleyhinə müalicə;  – Qaraciyər funksiyalarının bərpası üçün dərman preparatlarının qəbulu;  – Qüvvətləndirici təsirə malik preparatların, immunomodulyator və immunostimulyatorların tətbiqi. UNUTMAYIN Kİ, pəhriz qaydalarına, gündəlik rejimə əməl olunmadıqda, habelə, fiziki aktivlik azaldıqda medikamentoz müalicə kursu effekt vermir. Mövzu ilə bağlı video:     © Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır. https://hekimtap.az 

Paylaşıldı: 12.10.2018

yoğun bağırsaq törəmələri poliplər

Yoğun bağırsaq törəmələri (poliplər)

Yoğun bağırsaq polipləri nədir? Polip - bağırsağın selikli qişasında yaranmış törəmə deməkdir. Bağırsaq xəstəliklərindən biri də yoğun bağırsaq polipləridir. Yoğun bağırsaq polipləri birsaylı və çoxsaylı ola bilər. Forma və xüsusiyyətlərinə görə poliplər müxtəlif növlərə bölünür. Burada, xüsusən, iltihabi, hiperplastik və neoplastik  formaları qeyd etmək olar. Bu törəmələr bədxassəli və xoşxassəli xüsusiyyətə malik ola bilər.   Xoşxassəli törəmələrə fibroma, adinoma və bağırsaq polipləri aiddir. Bağırsaq polipləri daha çox təsadüf edilən patologiyalardandır. Daha çox yoğun bağırsaqda təsadüf edilir.  Ümumiyyətlə, poliplərə kifayət qədər çox rast gəlinir. Belə ki, dünya əhalisinin 5-15 % bu xəstəlikdən əziyyət çəkir. Onların yarısısını 50 yaşdan yuxarı pasiyentlər təşkil edir. Yoğun bağırsaq poliplərinin yaranma səbəbləri Yoğun bağırsaq poliplərinin əsas yaranma səbəbləri aşağıdakılardır: İrsi faktorlar; Qeyri-düzgün qidalanma (rafinə edilmiş məhsullar, heyvan mənşəli piylərin izafi istifadəsi və s.); Qəbizlik. Yoğun bağırsaq poliplərinin əlamətləri və fəsadları Əgər polip kiçikdirsə - diametri bir neçə mm, bu zaman o pasiyenti narahat etmir və yoğun bağırsağın müayinəsi zamanı təsadüfən üzə çıxır.  Ölçüsü bir neçə sm-ə çatan böyük poliplər bağırsağın divarını deşib, qanaxmaya səbəb olur.  Polip hüceyrəsi uzun müddət müalicə olunmazsa bədxassəli formaya çevrilə bilər. Statistikaya görə, hər beş polipdən biri xərçəngə çevrilir.  Yoğun bağırsaq poliplərinin diaqnostikası Poliplərin diaqnostikası məqsədilə həkim aşağıdakıları təyin edə bilər: Nəcis analizi; İrriqoskopiya - bağırsaqların rentgenoloji müayinəsi; Düz bağırsağın barmaqla müayinəsi və s.  Yoğun bağırsaq poliplərinin müalicəsi Yoğun bağırsaq poliplərinin konservativ müalicəsi perspektivli sayılmır. Kolonoskopiya ilə aşkarlanmış istənilən polip cərrahi yolla xaric edilməli və mikroskopik müayinədən keçməlidir. Yoğun bağırsağın kiçik ölçülü poliplərinin vaxtında aradan qaldırılması yoğun bağırsaq xərcənginin əsas profilaktikası hesab edilir.  Yoğun bağırsaq poliplərinin cərrahi müalicəsi endoskopik avadanlıq vasitəsilə həyata keçirilir.  Poliplərin yandırılması üçün elektrokoaqulyasiya tətbiq olunur. Böyük poliplər hissə-hissə xaric edilir.  Çoxsaylı polipoz zamanı yoğun bağırsağın bir hissəsi kəsilib götürülür. Xaric edilmiş polip histoloji müayinəyə yönəldilir və orada polipin bədxassəli transformasiyasının olub-olmaması müəyyənləşdirilir.  Poliplərin endoskopik metodla xaric edilməsi yüngül və ağrısız keçir, bunu ümümi narkozsuz həyata keçirirlər, bağırsağın travması minimal olur.  İlk iki həftə ərzində poliplərin eyni yerdə yenidən əmələ gəlmək ehtimalı var - buna 13% xəstələrdə rast gəinir. 7% pasiyentlərdə poliplər yoğun bağırsağın digər nahiyələrində yarana bilər. Mövzu ilə bağlı video:   © Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır. https://hekimtap.az 

Paylaşıldı: 10.10.2018

abdominoplastika qarın gərmə əməliyyatı

Abdominoplastika

Qarın gərmə əməliyyatı qarın nahiyyəsində narahatlıq verən sallanmaların götürülməsi ilə həyata keçirilir. Qadınların doğum sonrası ya da həddindən artıq çəki vermədən sonra əvvəlki  halına qayıtmayan və sallanan qarın dərisi çıxarılır. Qarın gərmə əməliyyatlarında orta və alt qarının dərisi yağ toxuması ilə və sallanmış olan qisim ilə birlikdə çıxarılır. Əgər boşalmış və yanlara doğru açılmış əzələlər (diastazı) varsa, tikiş (plikasiya) vasitəsi ilə gərginləşdirilir. Bu şəkildə qarında mövcud şiş görüntü də aradan qaldırılmış olur. Qarın gərmə əməliyyatı sonrasında çapıq (yara izi) qalırmı? Dəri əməliyyat zamanı yuxarıdan aşağı çəkildiyi üçün bikini bölgəsində qalan üfüqi istiqamətdə bir çapıq (yara izi) qalır. Qarın gərmə əməliyyatı doğum çatlaqlarını aradan qaldıra bilərlərmi? Qarın dərisi yuxarıdan aşağı doğru çəkildiyi üçün göbək xəttinin altında qalan doğum çatlaqlıqları tamamilə götürülə bilir. Qarın gərmə əməliyyatına ən uyğun namizəd kimlərdir? Bədən ağırlıq dağılımına görə normala yaxın, edilən idman və pəhrizlərə baxmayaraq qarında qalan yağ və dəri artıqlıqlarından narahat olan kəslər uyğun namizəddir. Bir neçə doğumdan sonra qarın dərisində boşalma və sallanma meydana gəlir və dəri elastikliyini itirərsə qarın gərmə əməliyyatı tövsiyə edilir. Qarın gərmə əməliyyatı sonrası hamilə qalmaq olarmı? Bu əməliyyat boşalmış və sallanan dərinin çəkilməsi ilə həyata keçirilir və bu səbəbdən hamilə qalmaq məsləhət görülmür. Təkrar uşaq sahibi olmaq istəyən qadınlar qarın gərmə əməliyyatı qərarı vermədən əvvəl həkiminə bu mövzunu açması məsləhətdir. Qarın gərmə əməliyyatı sonrası necə bir nəticə gözlənilməlidir? Əməliyyat sonrası fiziki görünüş bir neçə gün içində dəyişməyə başlayacaq. Bədənin şişi yatdıqdan sonra yeni bədən xəttləri ortaya çıxacaq və nəticəni böyük sevinclə görülmüş olacaq. Qarın gərmə əməliyyatının fəsadları varmı? Təcrübəli bir həkim ilə daha yaxşı nəticələr alına bilər, ancaq hər əməliyyatda olduğu kimi fəsad meydana gəlməsi mümkündür. İnfeksiya və qanaxma kimi nadir problemlər ilə qarşılaşmaq olar. Siqaret çəkmək yara izinin sürətli yaxşılaşmasına maneə törətdiyi üçün siqaret çəkilməməsi tövsiyə edilir. Pasientə hansı anesteziya tətbiq olunmalıdır? Əməliyyat çətinlik dərəcəsinə görə 3-4 saat davam edə bilər. Əməliyyata başlamazdan əvvəl xəstəyə yüngül bir yuxu gətirici və sonra ümumi anesteziya tətbiq olunur. Qarın gərmə əməliyyatı sonrası müddət nədir? Əməliyyat sonrası qarında bir neçə gün şiş, ağrı və gərginlik hiss edilə bilər. Həkiminiz buna qarşı ağrıkəsici tövsiyə edə bilər. Pasient erkən dövrlərdə gəzməsi üçün qaldırılır. Tikişlərin çoxu gizli tikiş olduğu üçün alınmasına ehtiyac yoxdur. Sarğılar dəyişdirildikdən sonra pasientə korset geyindirilir. Korset 1-1,5 ay geyinilməsi tövsiyə edilir. Qarın gərmə əməliyyatı sonrası nə zaman normal həyata başlamaq olar? Əməliyyat olan pasientlərin bəziləri 2 həftə kimi bir müddət sonra işinə başlaya bilir. Yaxşılaşmanın tamamlanması bir neçə həftə çəkə bilər. Qarın bölgəsində olan tikiş izləri diqqətə çarpan bir tündləşmədən sonra solmağa başlayır və daha az bilinir. Həkim kontrolu ilə qarın əzələlərini işlədəcək yüngül məşq tövsiyə edilir.   © Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır. https://hekimtap.az 

Paylaşıldı: 25.09.2018

kriptorxizm və ya enməmiş xaya

Kriptorxizm və ya enməmiş xaya

Xayanın enməməsi nədir? Normalda oğlan uşaqlarında xayalar xayalıqda yerləşməlidir. Kriptorxizm – oğlan uşaqlarında rast gəlinən və xayanın xayalıqda olmamasına verilən addır. Bu vəziyyət bir tərəfli və ya iki tərəfli kriptorxizm şəklində ola bilər. Xayalığa enməmiş xaya, enmə prosesində qarın içində, qasıq kanalında və xayalığın üst hissəsində qala bilər. Kriptorxizmin səbəbləri nələrdir? Bildiyimiz kimi hamiləlik dövründə xayalar qarın içərisindən Gubernakulum adlı toxuma vasitəsi ilə qarın zarı-periton ilə birlikdə xayalığa enir. Normalda hamiləliyin son həftələrində artıq enmə prosesi tamamlanır. Öncə sol, sonra sağ xaya yerinə enir. Xayaların bu endiyi yolda hər hansı bir problem olarsa xaya tam enə bilmir və o səviyyədə qalır. Diaqnozu necə qoyulur? Doğum sonrasında diqqətli bir şəkildə xayalıq müayinə edilərsə diaqnoz qoyula bilər. Əksər hallarda isə ailələr özləri uşağın xayalarının xayalıqda olmadığını müşahidə edərək və ya qasıqda şişkinlik şikayəti ilə həkimə müraciət edirlər. Dəqiq diaqnozu uşaq cərrah tərəfindən müayinə edildikdən sonra qoyula bilər. Əgər xaya əl müayinəsi ilə də hiss edilmirsə nə etməli? Xayanın əl ilə palpasiya edilə bilməməsi halına – ələ gəlməyən xaya (non palpable testis) deyilir. Bunun 3 əsas səbəbi var: Xaya qarın içində ola bilər Anadangəlmə inkişaf etməmişdir – Xaya ageneziyası Hamiləlik vaxtı enmə prosesində damarı burularaq çürüməsinə səbəb olmuşdur (İntrauterin testis torsiyonu). Bu durumda Laparoskopiya edilərək xayanın bu 3 problemdən hansına bağlı enmədiyi dəqiqləştirilir. (işıqlı boru vasitəsilə qarın boşluğu gözdən keçirilir-qapalı metod). Kriptorxizm necə müalicə edilməlidir? Əgər bir uşaqda həqiqi enməmiş xaya varsa bu mütləq əməliyyat edilərək xayalığa endirilməlidir. Enməmiş xayada histoloji dəyişikliklər artıq 8 aydan etibarən başlamaqdadır. Buna görə də enməmiş xaya 8 ayından gec olmayaraq cərrahi yolla xayalığa endirilməlidir. Bəzən enməmiş xaya qasıq yırtığı ilə birlikdə rast gəlinir. Bu durumda 8 ayından erkən olaraq qasıq yırtığı ilə birlikdə icra edilə bilər. Hormonal müalicənin xayanın enməsinə heç bir müsbət təsiri yoxdur və tam əksinə ciddi dərəcədə zərərli təsirləri sübut olunduğuna görə istifadə edilməsi qəti qadağandır. Bundan başqa masaj, isti vanna və s. kimi xalq arasında bilinən metodların da heç bir faydası yoxdur. Tək müalicəsi cərrahi yolladır. Vaxtında əməliyyat edilməzsə hansı fəsadları ola bilər? Bildiyimiz kimi xayalar kişi cinsiyyət hüceyrələrini – Spermatozoidləri hazırlayan orqanlardır. Bu prosesin normal getməsi və xayaların normal inkişaf etməsi üçün xayalıqdaki tempraturun 35.5-36 dərəcə olması lazımdır. Qasıq kanalında bu tempratur 37 dərəcə, qarın içində isə daha yüksəkdir. Bu o deməkdir ki, xaya, xayalıqda deyilsə yüksək tempraturun təsirindən inkişafdan qalacaq və atrofiya olacaq. Eyni zamanda zədələnmiş xayaya qarşı bədəndə əmələ gələn anticisimlər qarşı tərəfdəki sağlam xaya toxumasını da zədələmiş olacaqdır. Enməmiş xaya əsasən aşağıda qeyd edilən 6 fəsada səbəb ola bilər: Atrofiya – xayanın inkişafdan qalması; İnfertilitə – dölsüzlük-sonsuzluq; Xayanın travma risqinin artması; Damarlarının öz ətrafında fırlanaraq (torsiyona) qanqrenaya səbəb olması; Gələcəkdə xərçəng xəstəliyinə başlanğıc verməsi; Bu problemlərin isə uşaqda ciddi  psixoloji problemlər yaratması. Əməliyyat necə planlanır? Əməliyyat günü səhər xəstəyə əməliyyatdan 5 saat öncədən başlamaqla ağızdan qatı və duru qidalar verilməməlidir. Əməliyyat qabağı son müayinə aparıldıqdan sonra xəstə heç bir proseduru xatırlamasın deyə sedasiya (damardaxili sakitləştirici) edilərk əməliyyat otağına alınır. Əməliyyat, steril şəraitdə, anesteziya altında, uşağın heç bir ağrı hiss etmədiyi şəraitdə aparılır. Əməliyyatdan sonra xəstə qısa bir müddət gözləmə otağı deyilən bir otaqda həkim-anestezioloqun nəzarəti altında izlənilir. 2 saat sonra qida verilən xəstə heç bir problemi yoxsa, ağrıkəsici sirop və ya şam verilərək evə yazılır və 3 gün sonra poliklinika müayinəsinə gəlməsi tapşırılır. Əməliyyatdan sonrakı müayinələr necə olmalıdır? Əməliyyat olunan uşağın qasıq nahiyəsində və ya xayalığının alt tərəfində kiçik bir tənzif tampon olur. Bu tamponun nəcis və sidiklə mümkün qədər az çirklənməsinə diqqət edilməlidir. Buna görə də, əgər uşağa bez istifadə edilirsə, bezin tez-tez dəyişdirilməsi tələb olunur. Xəstənin üçüncü gün aparılan müayinəsində həmin tamponlar çıxarılır. Tikişlər içəridən və öz-özünə əriyən olduğına görə, tikişin çıxarılması zərurəti də olmur. Bundan sonra xəstə 3-cü həftə və 3-cü ayda müayinəyə çağrılır və izlənilir. Mövzu ilə bağlı video:   © Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır. https://hekimtap.az 

Paylaşıldı: 25.09.2018

Spinner