OSTEOPOROZ
 hekimtap.az

OSTEOPOROZ

Osteporoz - (Yunanca: osteo- sümük, poros - dəlikdeməkdir) skeletin metobolik xəstəliyi olub, sümüktoxumasının zədələnməsi, sümüklərin deformasiyası vəsınığı ilə nəticələnən xəstəlikdir. Osteoporoz çox genişyayılmış bir xəstəlik olub xüsusilə qadınlardamenopauza dövründən sonra daha çox rast gəlinir.Osteoporozun əsas fəsadı kiçik travmalar zamanı beləsınıqların yaranma təhlükəsinin olmasıdır. Osteoporozzamanı onurğanın sınığı ağır yük qaldırma və bədəninsirkələnməsi zamanı baş verə bilər. Dünyada yaşlıinsanların əlilliyinin və ölümünün əsas səbəblərindənbiri osteoporoz hesab olunur. 55-60 yaşdan yuxarıqadınlarda bud sümüyü boynunun sınıqlarınin əsassəbəbi osteoporoz göstərilir. 60 yaşına çatmayankişilərin 10% də Osteoporoz müşahidə olunur. 65 yaşından yuxarı kişilərdə isə risk qadınlardakıqədərdir. Osteoporoza və osteopeniyaya yol açan birsıra hallar vardır:   -D vitamini çatışmamazlığı -Cinsi hormonların normadanaşağı olması -Bədən çəkisinin azalması -Kalsium mübadilə pozulması -Qalxanvariətraf vəzin xəstəlikləri -Siqaret və alkoqollu içkilərin qəbulu     Osteoporoz necə aşkar olunur- sümük kütləsini heç bir narahatçılıq olmadan 15 dəqiqəlik müayinə edərək ölçmək mümkündür. Densitometriya üsulu ilə skeletin hansı sümüklərində ərimə baş verməsi daha aydın aşkar olunur.   Osteoporozun profilaktikası üçün nə etməli   -Ca ilə zəngin olan pəhrizə riayət etmək, günəşli havalarda günəş vannası qəbul etmək, ağır yük qaldirmamaq,piyada gəzmək - Sümük mübadiləsinə təsir edən xəstəliklər müalicə olunmalıdır - Siqaret, alkoqol və bəzi dərmanlar (sümük sıxlığını azaldan) qəbul edilməsindən çəkinməli Osteoporozun erkən və düzgün müalicəsindən sonrayaxşılaşma və prosesin dayanmasına nail olmaq mümkündür. © Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır. https://hekimtap.az  

Published: 25.10.2020

Koksartoz
 hekimtap.az

Koksartoz

Koksartoz bud-çanaq oynağının deformasiyaedici artrozudur. Bud çanaq oynağı bədəndə ən güclü və insan hərəkətində əsas yükü daşıyan oynaqdır. Bütün bədən çəkisini təzyiq altında daşımaqla bərabər hərəkətliliyi də təmin edir. Bu cür təzyiq oynaq qığırdağı üçün ciddi bir sınaqdır. Bu illər ərzində oynaqdakı mikrozədələrə və degenerativ-distrofik dəyişikliklərə səbəb olur. Bu prosesin tezləşməsində bəzi xəstəliklərin də rolu var. Bəzən müxtəlif səbəblərdən oynaq mayesi xüsusiyyətlərini dəyişdirir və qığırdaqları sürtünmədən kifayət qədər qorumur. Oynaq mayesinin miqdarı azalır və artıq oynaq qığırdağını kifayət qədər qidalandıra bilmir. Oynaq qığırdaqları arasında sürtünmə artır və ağrı əmələ gəlir.   Səbəbləri Koksartrozun başlanmasına səbəb olan amillər aşağıdakılar ola bilər:   ✓ Zədələr (sınıq, çıxıq, həmçinin idmançılarda, rəqqaslarda xroniki davamlı mikrotravma). ✓ Oynağın uzun müddətli həddindən artıq yüklənməsi  ✓ Bud-çanaq oynağının anadangəlmə qüsurları, displaziyası (halların 90% -ə qədəri). ✓ Oynağın ltihabi prosesi (autoimmun xəstəliklər - revmatoid artrit , Bexterev və digər sistem xəstəlikləri, yoluxucu xcəstəliklər - vərəm və s.) ✓ Metabolik xəstəliklər ✓ Aseptik osteonekroz   Risk faktorları ✓ Yaş və cinsiyyət (əsasən 40 yaşdan yuxarı qadınlar arasında rast gəlinir) ✓ Artıq çəki (oynağın normadan artıq yüklənməsinə və daha tez zədələnməsinə gətirib çıxarır). ✓ Oturaq həyat tərzi. Əzələlərin atrofiyalaşmasına səbəb olur ki, bu zaman oynağın üzərinə daha çox yük düşmüş olur. ✓ Hamiləlik və doğuş. Hamiləlik və doğuş zamanı çanaq genişlənir və bəzən əvvəlki vəziyyətinə qayıda bilmir. Buda oynağın normal hərəkət funksiyasını pozmuş olur. Həmçinin doğuş travmaları zamanı kiçik çanaq əzələləri zədələnmiş olur ki, bu da çanağın funksiyasını pozur və bud çanaq oynağının yuklənməsinə səbəb olur. ✓ Hormonal pozğunluqlar. Tiroid və paratiroid vəzlərində olan disfunksiyalar və s. ✓ Müəyyən peşə zədələri. Ağır idman növləri, daimi zədələrin olması və s.   ƏLAMƏTLƏRİ Koksartroz simptomları ümumiyyətlə 40 yaşdan yuxarı insanlarda daha çox rast gəlinir. Onların arasında:   ✓ Tez-tez qasıqda, dizdə yayılmış oynaq ağrısı ✓ Yeriş pozğunluğu ✓ Hərəkət məhdudluğu ✓ Təsirə məruz qalan tərəfdə əzələ atrofiyası ✓ Zədələnmiş tərəfdə ətrafın qısalması ✓ Ağır hallarda - əlillik   Simptomların şiddəti oynaqdakı dəyişikliklərin dərəcəsindən asılıdır.   Koksartrozun dərəcələri 1-ci dərəcəli koksartroz zamanı xəstələr uzun müddətli iş fəaliyyətindən sonra ağrılardan şikayət edirlər. Qısa muddətli istirahətdən sonra ağrılar keçir. Hərəkət məhdudluğu və əzələlərdə atrofiya müşahidə olunmur. Rentgen görüntülərində oynaq boşluğunun minimal daralması müəyyən edilir, kiçik sümük çıxıntıların (osteofitlər) olması mümkündür. Femurun (bud sümüyünün) başı və boynu dəyişilmir.    2-ci dərəcəli koksartroz zamanı ağrı güclənir, oynaqdakı kiçik bir yüklə (yataqdan qalxarkən, ayağa qalxarkən, qısa müddət gəzərkən) meydana gəlir, ayağa (qalça, diz) ötürülür. Xəstə nəzərəçarpacaq dərəcədə axsayır. Oynağın hərəkət sahəsi xeyli dərəcədə məhdudlaşır, iş qabiliyyəti pozulur. Radiografik olaraq oynaq boşluğunun daralması müəyyən olunur, femur başı (bud sümüyünün) qeyri-bərabər bir kontura malik olur, femur (bud sümüyünün) boynu qalınlaşır.    3-cü dərəcəli koksartrozda oynaq həm hərəkət zamanı, həm də istirahət zamanı ağrıyır. Bəzən xəstənin yuxuya getməsinin qarşısını alır. Hərəkətlilik ciddi dərəcədə məhdudlaşır. Gedərkən xəstənin dəstəyə ehtiyacı var. Əslində əlil olur.Rentgenoqrafiyada oynaq boşluğu güclü şəkildə daralır, oynaq deformasiyaya uğrayır - femurun başı qeyri-bərabər bir kontura malik olur, bud sümüyünün boynu geniş və qısadır. 4cü dərəcə zamanı oynağın tam deformasiyası(dağılması) baş verir. Oynaq demək olar ki,fəaliyyət göstərmir.   Diaqnostika Xəstəliyin diaqnozu həkim tərəfindən ətraflı müayinə əsasında qoyulur.  Diaqnozun əsasını oynağın rentgenoqrafiyası  təşkil edir. Koksartrozun birinci dərəcəsində oynaq boşluğunun bir az daralması və sümük toxumasının böyüməsi təyin olunur.  Maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT) yalnız sümük quruluşlarında deyil, qığırdaq toxumasında, bağlarda və sinoviumda da dəyişiklikləri aşkar edir. Oynaq səthində olan nekrotik sahələri görməyə imkan verir. Laboratoriya tədqiqatları bədəndə iltihablı bir prosesin mövcudluğunu istisna etməyə, metabolik xəstəliklərin əlamətlərini aşkar etməyə imkan verir. Lazım gələrsə oynağın diaqnostik punksiyası və sinovial mayenin müayinəsi aparılır.   Müalicə Müalicənin məqsədi oynaq mayesini, oynağın hərəkətliliyini və qığırdağın tamlığını bərpa etməkdən ibarətdir.  Bunun üçün xəstəliyin dərəcəsindən asılı olaraq  aşağıdakı metodlardan istifadə olunur: ✓ Osteopatiya ✓ Proloterapiya ✓ Neural terapiya ✓ Akapunktura ✓ Elektroterapiya ✓ Reablitasiya Ağır dərəcəli koksartrozlar cərrahi əməliyyata göstərişdir. © Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır.    https://hekimtap.az  

Published: 25.10.2020

OSTEOPATİYA
 hekimtap.az

OSTEOPATİYA

Osteopatiya – əllər vasitəsilə xəstəliyin diaqnostika və müalicəsi aparılan tibbin bir bölməsidir. Osteopatiya ilə xəstəliyin səbəbi araşdırılaraq orqanizm bütünlükdə müalicə olunur.  Hələ 140 il əvvəl (1874-cü ildə) amerikalı həkim Endryu Teylor Stil intensiv araşdırmalardan sonra osteopatiyanın prinsiplərini müəyyənləşdirdi. O vaxtdan etibarən osteopatiya daima inkişaf edir.  Osteopatiya termini yunan mənşəli olub “sümük zədəsi” deməkdir. Ancaq bu metod digər anatomik strukturların da pozğunluğunu aradan qaldırır. Osteopatiyanın 4 əsas bölməsi var: kraniosakral, struktural, visseral və biodinamik osteopatiya. Bu bölmələr dayaq-hərəkət aparatı, kəllə, mərkəzi sinir sistemi və daxili orqanların işini tənzimləməyə yönəlib.  OSTEOPATİYA nədir? İnsan orqanizmi öz aralarında birbaşa və ya dolayı yolla əlaqəli olan çoxsaylı strukturlardan ibarətdir. Bu vacib əlaqə fassiya vasitəsilə yaradılır. Fassiya – hər bir strukturu əhatə edən nazik birləşdirici toxuma qatıdır. Nəticədə bunlar hamısı birlikdə orqanizmin böyük fassiyasını yaradır. Fassiyalar həm də öz aralarında heç bir funksional əlaqəsi olmayan strukturları da birləşdirir. Beləliklə, osteopatik nöqteyi nəzərdən, fassiyalar dəyişiklikləri ötürə bilər. Məhz buna görə də simptomlar hardasa başqa bir nahiyədə də üzə çıxa bilir.  OSTEOPATİYANIN prinsipi nədir? Osteopatiya orqanizmin özünübərpa və özünütənzimləmə prinsiplərinə əsaslanır. Xəstəliklər adətən orqanizmin özünütənzimləmə qabiliyyətinin pozulması nəticəsində yaranır. Osteopatik yolla orqanizmin özünübərpa qüvvəsi səfərbər olunur. Osteopatın məqsədyönlü şəkildə təsiri nəticəsində funksional pozğunluqlar və bloklar aradan qaldırılır. Məhz buna görə də osteopatik təbabət hər bir yaş üçün (hətta körpələr, hamilələr də daxil olmaqla) məqsədəuyğundur.  Bədənin hər bir hissəsinin, hər bir orqanın optimal fəaliyyət göstərməsi üçün kifayət qədər hərəkət azadlığı olmalıdır. Osteopatik müalicə vasitəsilə toxuma gərginliyi  aradan qaldırılır və nəticədə hərəkətlilik bərpa olunur. Osteopat hər zaman şikayətin səbəbini araşdırır və ayrı-ayrı simptomları müalicə etmir. Beləliklə, xəstəlik deyil, xəstəliyi provokasiya edən faktorlar, hərəki pozğunluqlar müalicə olunur.  OSTEOPATİYANIN tətbiq olunduğu sahələr Osteopatiya tibbin bir sıra sahələrində tətbiq olunur: fəqərəarası disk qabarması və yırtığı, lumbaqo, bağ, vətər, əzələ və sümük travması, qulaqda küy, miqren, artrozlar, skolioz, qamət pozğunluqları, yastıpəncəlik, orqanların sallanması və s.    OSTEOPATİYA vaxt tələb edir  Geniş anamnestik məlumat toplandıqdan sonra əllər vasitəsilə diaqnostika və müalicə aparılır. Müayinə zamanı osteopat palpasiya yolu ilə toxumaları qatbaqat əlləyir. Osteopat həkim öz dərin anatomik və fizioloji biliklərindən istifadə edərək daha dərin strukturları, məsələn, əzələlərı, fassiyaları, sümüklərı, sinirlərı, qan damarları və daxili orqanları hiss edir, hərəkət məhdudluğu və gərginliyi müəyyənləşdirir. Bu yolla fiziki disfunksiyaların aşkar olunması intensiv taktil məşqlər tələb edir.  Osteopatik müalicə 30-60 dəqiqə davam edir. Dəqiq kurs müalicə konkret xəstəlikdən asılıdır. Bəzən osteopatik müalicəyə cavab reaksiyası nisbətən gec yaranır. Ona görə də müəyyən xəstəliklərdə nəticə əldə etmək üçün bir neçə müalicə kursundan keçmək lazım olur. Hətta bəzən bir xəstəni eyni anda 2 osteopatın işləməsinə ehtiyac duyulur.    © Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır.    https://hekimtap.az

Published: 25.10.2020

Boyun fəqərəarası disklərinin degenerativ xəstəliyi
 hekimtap.az

Boyun fəqərəarası disklərinin degenerativ xəstəliyi

Boyun fəqərəarası disklərinin degenerativ xəstəliyi – boyun və qol ağrılarının ən geniş yayılmış səbəbidir. Bu patologiya fəqərələr arasında yerləşən və amortizasiya funksiyasını yerinə yetirən qığırdaq diskin zədələnməsi nəticəsində yaranır. Disklər necə degenerasiyaya uğrayır?  Normal halda 6 fəqərəarası disk mövcuddur. Bu disklər boyunda hərəkət zamanı fəqərə sümüklərinin bir-birinə sürtünməsinə mane olur və onurğaya düşən təzsyiqi paylaşdırır. Hər bir disk möhkəm fibroz həlqədən və daxilində mukoprotein gel olan pulpoz nüvədən ibarətdir. Pulpoz nüvə diskə amortizasiya xüsusiyyəti verir. Disklər insan yaşlaşdıqca və bəzi fiziki təsirlərdən hidratasiyasını (nəmliyini) itirir. Disk hidratasiyasını itirdikdən sonra onun amortizasiya funksiyası zəifləyir, diskin üzərində çatlar və yırtıq əmələ gəlir. Disk tam bərpa oluna bilmir, çünki onun birbaşa qan təchizatı yoxdur (disk qidalı maddələri qapayıcı qığırdaq lövhələrdən diffuziya yolu ilə alır). Boyun fəqərəarası disklərinin degenerativ xəstəliyinin səbəbləri Yaş faktoru Travma Risk faktorları:  Genetik meyllik Onurğa sütununa düşən yükün idman ilə artması Uzun müddətli oturaq iş rejimi və qamət pozğunluğu  Tütün   Boyun fəqərəarası disklərinin degenerativ xəstəliyinin əlamətləri Əlamətlər yüngül diskomfort vəziyyətindən tutmuş güclü ağrılara, qollarda keyimə və zəiflik hissinə qədər ola bilər.  Boyunda ağrı. Boyun rigidliyi saxlanılmaqla zəif ağrı – boyun fəqərəarası disklərinin degenerativ xəstəliyinin əsas simptomlarındandır. Amma, bəzi hallarda ağrı kəskinləşərək saatlarla və ya günlərlə davam edə bilər.  Nevralgiya (sinir ağrısı). Bu tip ağrı adətən kəskin olur və elektrik cərəyanı kimi çiyinlərdən əllərə və barmaqlara qədər yayılır. Adətən sinir ağrısı bir tərəfli xarakter daşıyır.  Əldə, biləkdə və ya barmaqlarda nevroloji əlamətlər. İynə batma hissi, keyimə və ya zəiflik hissi çiyinlərdən əllərə və ya barmaqlara qədər yayıla bilər.  Ağrı hərəkət zamanı güclənir. Adətən degenerativ disklə əlaqəli olan ağrı hərəkət zamanı artır, sakit vəziyyətdə isə azalır.  Degenerativ disklə əlaqəli olan ağrı adətən bir neçə həftədən aya qədər davam edir, özbaşına keçir. Ancaq digər simptomlar faset oynaqlar da degenerasiyaya uğradığından xroniki xarakter alır və müalicə tələb edir.  Fəqərəarası disk nə qədər güclü degenerasiyaya uğrayırsa onurğa kanalının daralma ehtimalı da bir o qədər çox olur. Əgər onurğa beyni sıxılmaqda davam edirsə, mielopatiya yaranır və aşağıdakı əlamətlər ortaya çıxır: Əllərdə və ya ayaqlarda hərəkət məhdudluğu Koordinasiya və müvazinət pozğunluğu Nəcis və sidik ifrazının pozulması Qollarda zəiflik və keyimə Boyun fəqərəarası disklərinin degenerativ xəstəliyinin diaqnostikası Xəstəlik tarixinin aydınlaşdırılması.  Ümumi müayinə. Boyun fəqərələrinin palpasiyası və boyun hərəkətlərinin diapazonu müəyyənləşdirilir. Nevroloji simptomlar, məsələn: qolda, əllərdə və ya biləkdə zəiflik aşkar olunduqda əlavə müayinələrə ehtiyac ola bilər. Maqnit rezonans tomoqrafiya (MRT) dəqiq diaqnozun qoyulmasında vacib müayinə üsuludur. Disklər degenerasiyaya uğradıqca onurğada fəqərələr arasında sahə daraldıqca, faset oynaqların normal hərəkəti pozulur və ya yarımçıxıq vəziyyət alınır. Nəticədə qığırdağın dağılması daha da artır və sümük çıxıntıları əmələ gəlir (düyünlər).     Boyun radikulopatiyası – çiyindən əllərə qədər yayılan ağrı, iynə batma hissi, keyimə və ya zəiflik hissi ilə müşayiət olunan haldır. Bir və ya bir neçə sinir kökcüyünün sıxılması nəticəsində yaranır. Mielopatiya getdikcə proqressivləşə bilər və müalicə olunmadıqda ətrafların iflici və orqanizmin funksiyalarının itməsi yarana bilər.    Boyun fəqərəarası disklərinin degenerativ xəstəliyinin müalicəsi Müalicə ağrının azaldılmasına və degenerasiyanın (yəni dağılma prosesinin) dayandırılmasına, onurğanın hərəkətinin bərpasına yönəldilir.  Müalicədə aşağıdakı prosedurlar tətbiq olunur:  Proloterapiya Nevral terapiya Homeosiniatriya Akupunktura Osteopatiya Fizioterapiya Reabilitasiya

Published: 12.10.2020

Streptokok və stafilokok infeksiyaları
 hekimtap.az

Streptokok və stafilokok infeksiyaları

İmpetiqo (Sarı yara), Qara yara, Frunkul (Çiban), Karbunkul (Kor çiban) və s.                    İmpetigo nədir       Dərinin müxtəlif (streptokoklar,stafilokoklar) vasitəsilə zədələnməsi nəticəsində yaranan səthi dəri infeksiyalarıdır. Çox  rahatlıqla xəstə insanlardan başqalarına yoluxur. Əsasən üz və ətraflarda yerləşir. Az və ya çox sayda,şəffaf sudurcuqlar ağız ətrafında, burun dəlikləri kənarında,açıq sahələrdə yayılmaqla başlayır.                   İmpetiqonun etiologiyası               A qupu (bəzən B qrupu) beta-hemolitik streptokokların, Staphylococcus aureusun və başqa növlərin vacitəsilə yaranır. Bütün yaş qruplarında yarana bilər amma daha çox 2-6 yaş qrupları arasında yayılmışdır və çox yoluxucudur.  İmpetigonun əlamətləri             Bədənin açıq sahələrində Üzdə,yuxarı  və aşağı ətraflarda  içərisi şəffaf maye ilə dolu sudurcuqlar şəklində başlayır və çox qısa zamanda üzəri sar, bal rəngli krutlarla, qabıqla örtülür. Şəffaflıq tez bir zamanda bulannıqlaşaraq bəzən irinləməyə meyilli olur. İsti və nəmli şəraitdə eləcədə şəraitsiz,çirkli mühitlərdə çox sürətlə yayılmağa  meyillidir. Məktəb və bağça uşaqları arasında sürətlə yayıla bildiyindən,xəstə uşaqları izolə etmək və sağalana qədər başqalarından uzaq tutmaq lazımdır. Asimmetrik yerləşən bu səpgilər bulaşma yolu ilə daha geniş ərazini tuta bilir. Bəzən qaşınma  və yaxud yanma hissi kimi şikayətlər ola bilər. Xəstəlik həm yoluxucu olması yönündən həm də bəzi xəstələrdə qlomerulonefrit kimi ağırlaşma verməsi tərəfindən zəifə alınmamamlı və tez bir zamanda müalicə olunmalıdır. Bəzi formalrda (ektima,erizipel,sellulit,eritrazma və s) səpgilərin üzəri qabıqlanmaya yaxud irinləməyə bilər.Proseslərin çoxunda yaxınlıqda yerləşən limfa düyünləri böyuyər və ağrılı olar. Erizipel ya Sellulit anidən ortaya çıxar və çox qısa bir zamanda bəlirli bir ölçüyə çatar,canlı qırmızı rəngdə,parlaq,dəridən biraz qabarıq,yerli temperaturun qalxması ilə özünü biruzə verər. Follikulitlərdə səpgilər adından göründüyü kimi əsasən tük dibi ilə əlaqəli olur və çox zaman qızarıqlıq fonunda xırda irinciklərə rast gəlinir. Çox yayılmış formalarda ümumi halsızlıq,  temperatun az da olsa artması müşahidə olunur. Frunkul(çiban) dərinin istənilən nahiyəsində qızarıqlıq fonunda daha iri irinlərin yaranmasıdır və çox zaman ağrılarla müşahidə edilir.  Frunkul istər özü özündən istərsə də sıxdıqda içərisindən irin dolu möhtəviyyat çıxır. Karbunkul(Kor çiban) bir neçə furunkulun bir yerdə yaranması nəticısində və dah çox ağrılı olur.Bəzən daha çox irin axır hansıki,  bal pətəyindən bal axan formaya bənzəyir. Eritrazmalar ayaq barmaq arası nahiyədə,qoltuqaltında daha çox dərinin rənginin tündləşməsi və ətraf dəridən kəskin fərqlənmə ilə özünü göstərir və heç bir iltihab əlamətləri olmur.             İmpetigonun növləri                  Streptokok və stafilokokların eləcədə başqa törədicilərin yaratdığı infeksion xəstəliklər çox saydadır. Bunlardan: Sarı yaranı, Ektima, Erizipel, Sellulit, Limfangit, Nekrotizan fasit, Bulyoz impetigo, Stafilokoksik haşlanmış dəri, Follikulit, Frunkul, Karbunkul, Hordeolum (İt dirsəyi), Qara yara, Eritrazma, Psevdomonas infeksiyaları və başqalarını göstərmək olar. Hər bir xəstəliyin özünə məxsus gedişatı, klinikası və fərqli müalicə üsulları var.              İmpetigonun diaqnozu              Xəstəliyin diaqnozunda kliniki əlamətər (Qızarıqlıq, irinli yaralar, ağrı, limfa vəzilərin böyüməsi, xəstəliyə xas kliniki əlamətlər və s), yara nahiyəsindən götürülən yaxmanın əkilməsi, xəstəliyin davam etdiyi müddət, yanaşı xəstəliklərin olmasını dəqiqləşdirmək (məslən şəkər xəstələrində daha tez tez  frunkul olması və s) çox önəmlidir.                 İmpetiqonun müalicəsi                  Birinci növbədə xəstəliyin törədicini təyin etmək və laboratoriyada antibiotiklərə həssaslığın dəqiqləşdirilməsi vasitəsilə düzgün antibiotiklərin verilməsidir. Bundan əlavə yerli antiseptiklərin və eləcdə antibiotiklərin təyin olunması lazımdır. Xəstənin ümumi vəziyyətinə uygun olaraq iltihab əlehinə preparatlarından,müqaviməti artıran vasitələrdən istifadı etmək və yanaşı xəstəliyi müalicə etmək lazımdır.Bəzən antibiotiklərin çox təsir edə bilmədiyi proseslərdə cərrahi müdaxilə(irinin kəsilib çıxarılması və s) və stafilokok əlehinə zərdabların istifadə olunması lazım gəlir.           İmpetigonun profilaktikası                Xəstəlikdən qorunmaq üçün yaxud təkrar yoluxmamaq üçün diqqət etməsi gərəkən məsələlər var. Şəkər xəstələri özlərini travmalardan, infeksion ortamlardan qorumalıdır. Eləcədə ayaqda və dırnaqlarda göbələk və ya başqa xəstəliklər varsa ikincili infeksiya üçün açıq qapı var sayılır və  bu üzdən şəxsi gigiyenaya diqqət etmək, vaxtaşırı zədə olan nahiyələri antiseptiklərlə yumaq, təmiz corab geyinmək lazımdır. Qəssablarda daha çox yaranan Qara yara xəstəliyinin qarşıısını almaq üçün əlcəklərdən istifadə etmək və xəstə heyvanları kəsməmək məsləhət görülür. Travmatik yaranan follikulitlərin qarşısını almaq üçün mütlıq zədələnmiş yerləri təmiz su ilə yumaq təmiz sarğı qoymaq lazımdır.  © Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır.    https://hekimtap.az

Published: 30.09.2020

Bel fəqərəarası disklərinin degenerativ xəstəliyi
 hekimtap.az

Bel fəqərəarası disklərinin degenerativ xəstəliyi

Fəqərələr arasında yerləşən diskin zədələnməsi ilə müşayiət olunan xəstəlikdir. Fəqərəarası disk – xüsusi lifli struktur olmaqla fəqərələr arasında əlaqə yaradaraq onurğa sütununa düşən təzyiqi azaldır və amortizasiya funksiyasını yerinə yetirir. Disklər elastik, amma eyni zamanda da möhkəmdir. Bunun sayəsində önə, arxaya və yanlara doğru əyilmə mümkün olur. Yaşla əlaqədar disklər getdikcə elastikliyini itirir və dağılır.  Fəqərəarası disk normal halda üç hissədən ibarətdir: Fibroz həlqə. Disk xaricdən konsentrik yerləşmiş kollagen liflərdən ibarətdir.  Pulpoz nüvə. Diskin daxili hissəsi su və zülaldan ibarət geləbənzər mayedən ibarətdir. Qapayıcı qığırdaq lövhələri. Fəqərə cismi ilə diski arasında qığırdaqdan ibarət lövhə yerləşir, bu disklə fəqərə cismini birləşdirir. Fəqərəarası disklərin qan təchizatı olmadığından ona qidalı maddələr və oksigen ancaq diffuziya yolu ilə daxil olur.  Diskin qapayıcı lövhəsi zədələndikdə, diskin qan təchizatı pozulur, nəticədə diskə qidalı maddələrin və oksigenin daxil olması zəifləyir. Stres və travma da prosesə qoşulduqda diskin degenerasiyası daha da sürətlənir, degenerativ kaskad yaranır. Degenerasiyaya uğramış diskin hidratasiyası (nəmliyi) azalır. Nəticədə disk elastikliyini itirir və xaricdən həlqə cırılır. Bir disk degenerasiyaya uğradıqda onurğa sütununun mexanikası dəyişir.  Bel fəqərəarası disklərinin degenerativ xəstəliyinin simptomları Adətən beldə mülayim, daimi, amma dözülən ağrı olur. Bu bəzən bir neçə gün ərzində kəskinləşə bilir. Ümumi əlamətlərə aşağıdakılar aiddir:  Beldə ağrı. Zədələnmiş disk nahiyəsində ağrı. Ağrı sağrı, qasıq və budun yuxarı hissəsinə yayılır.  Ağrıların periodik kəskinləşməsi. Beldə ağrı bir neçə gün və ya həftə ərzində kəskinləşə bilər. Diskdə degenerasiya prosesi getdikcə, ağrı daha da kəskinləşir.  Yerli həssaslıq. Degenerativ diski əhatə edən nahiyədə həssaslıq müşahidə oluna bilər. Yerli ağrı əzələ gərginliyi və iltihab ilə də bağlı ola bilrər.  Ayaqda ağrı. Əgər sinir kökcüyünün sıxılması varsa nevroloji simptomlar: keyimə, zəiflik və ya sağrı, bud nahiyəsində tutmaşəkilli ağrı müşahidə oluna bilər.  Adətən ağrı müəyyən hərəkətlər və müəyyən vəziyyət zamanı azalır: Oturma zamanı ağrı artır: uzun müddət oturduqda beldə ağrı hissi yaranır, ayağa qalxıb hərəkət etdikdən sonra ağrı azalır. Arxaya söykənmiş vəziyyətdə oturmaq və belin arxasına yastıq qoymaq ağrını azaldır.   Hərəkət zamanı və ya vəziyyəti dəyişdikdə ağrının azalır: Onurğanın vəziyyəti dəyişdikdə disklərə təzyiq azalır, əzələlərə və oynaqlara ötürülür.  Bel fəqərəarası disklərinin degenerativ xəstəliyinin səbəbləri Yaş faktoru Travma   Risk faktorları:  Genetik meyllik Onurğa sütununa düşən yükün idman, ağırlıq qaldırma və ağır fiziki işlə artması Uzun müddətli oturaq iş rejimi və qamət pozğunluğu  Onurğa sütunu ətraf əzələlərinin zəifliyi Piylənmə Tütün Bel fəqərəarası diklərinin degenerativ xəstəliyinin diaqnostikası  Xəstəlik tarixinin araşdırılması zamanı xəstənin şikayətləri, hansı müddətdir ağraması, ağrı ilə yanaşı digər simptomların (keyimə, iynə batma) olması, xəstəliyin yaranma səbəbi aydınlaşdırılır.  Müayinə vasitəsilə onurğa sütununda hərəkət diapazonuna baxılır. Palpasiya vasitəsilə ağrılı, iltihablaşmış nahiyələr müəyyənləşdirilir.  Maqnit rezonans tomoqrafiya (MRT) dəqiq diaqnozun qoyulmasında vacib müayinə üsuludur.  Bel fəqərəarası disklərinin degenerativ xəstəliyinin müalicəsi Müalicə ağrının azaldılmasına və degenerasiyanın (yəni dağılma prosesinin) dayandırılmasına, onurğanın hərəkətinin bərpasına yönəldilir.  Müalicədə aşağıdakı prosedurlar tətbiq olunur:  Proloterapiya Nevral terapiya Homeosiniatriya Akupunktura Osteopatiya Fizioterapiya Reabilitasiya  © Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır.    https://hekimtap.az 

Published: 30.09.2020

KÖK HÜCEYRƏ NƏDİR?
 hekimtap.az

KÖK HÜCEYRƏ NƏDİR?

Insan bədənində yer alan bütün orqan toxumalar hüceyrələrdən əmələ gəlir. Bəzi hüceyrələr özlərini yeniləyə bilir ve fərqli hüceyrə tiplərinə çevrilə bilirlər.  Kök hüceyrə olaraq adlandırılan bu hüceyrələr coxalmayan əzələ və sinir hüceyrələrindən fərqli olaraq bolunə bilir ve coxalirlar. Bir ömür boyu özünü yeniləmə xüsüsiyyətinə malik olan kök hüceyrə,digər hüceyrələrə cevrilirlər. Orqanizmin ehtiyacı olduğunda fərqliləşərək digər hüceyrələrin əmələ gəlməsini, yetkinləşməsini və çoxalmasını təmin edir. Ancaq yaş irəlilədikcə bədəndə rast gəlinən qan hüceyrəsinin miqdarı , digər hüceyrələrlə muqaisədə azalir. Yeni doğulan uşaqlarda hər 10 min hüceyrədən biri kök hüceyrə ikən, 65 yaşındakı bir insanda hər 1milyon huceyrədən yalnız biri kök hüceyrədir. Yaşın artması ilə əlaqədar olaraq kök hüceyrə miqdarının azalması səbəbi ilə zədələnən toxuma və orqanlar lazımi qədər bərpa olmur. Buna görə kök hüceyrə ilə müalicə ölümlə nəticələnən bir çox xəstəliklərin , bəzi xərçəng növlərinin və anadangəlmə qan xəstəliklərinin, oynaqların degenerativ xəstəliklərinin ve s.müalicəsində olduqca vacibdir. Insan bədənində, onun sağlam yaşamağı üçün fərqli vəzifəyə sahib olan hüceyrə tipləri mövcuddur. Kök hüceyrələr isə orqanizmdə bütün toxuma və orqanları əmələ gətirən hüceyrələrdir. Orqanizmdə yer alan bütün hüceyrələrə çevrilə bilən və ana hüceyrə kimi tanınan kök hüceyrələr, bədəndə ehtiyac olan hər bölgədə yer alır. Ana hüceyrələr zədələnmiş bütün toxuma və orqanların yenilənməsində rol oynayır. Bölünə bilən quruluşları sayəsində, eyni növdən kök hüceyrələrin əmələ gəlməsində də rol oynayarkən eyni zamanda əzələ ya da qan hüceyrələrinə çevrilə  bilirlər. Cox fərqli növə malik olan kök hüceyrələr, insan hələ ana bətnində olarkən formalaşmanın ilk mərhələlərində vacib rol oynayaraq, organ ve toxumaların  əmələ gəlməsini təmin edir. Embrionik kök hüceyrə olaraq tanınan  bu hüceyrələrdən fərqli olaraq insan bədənində somatik hüceyrələr yer alır. Texnologiyanın və tibb elminin inkişafı nəticəsində son zamanlarda piy toxumasindan  ve ya sümük iliyindən alınan kök hücəyrələrin, bir başqa insana nəqli sayəsində çox fərqli xəstəlik növü müalicə edilir.   Kök hüceyrə növləri 3 növ kök hüceyrə vardır: Totipotent, Multipotent, Pluripotent. Totipotent hüceyrələr Bir hüceyrənin totipotent olması bütün orqanizmin orqan və toxumalarına çevrilə bilməsi kimi basa düşür . Bu hüceyrələr plasenta və amnion kasası kimi embrion xarici toxumalara da çevrilmə qabiliyyətinə malikdir. Totipotent hüceyrələr inkişafın növbəti mərhələlərində pluripotent hüceyrələrə çevrilə bilirlər. Totipotent hüceyrələr embrionun ən erkən mərhələsindəki kök hüceyrələrdir. Multipotent hüceyrələr Multipotent hüceyrələr inkişafın növbəti mərhələsinə aid hüceyrələrdir və özəlləşmiş hüceyrə tiplərinə çevrilə bilirlər. Məsələn: multipotent bir qan hüceyrəsi digər özəlləşmiş qan hüceyrəsinə çevrilə bilmək qabiliyyətinə malikdir. Pluripotent hüceyrələr totipotent hüceyrələr kimi bədənin bütün hüceyrələrinə çevrilməzlər. Pluripotent bir hüceyrə orqanizmin bir çox hüceyrəsinə çevrilə bilən bir yetenekdir. Pluripotent hüceyrələr embrionun blastokist mərhələsindən etibarən və fetusdan tapıla bilən hüceyrələrdir. Kök hüceyrələrə harada rast gəlinir Yetkin kök hüceyrələr: Yetkin kök hüceyrələri orqanizmdə bir çox toxuma və organda mövcuddurlar və mövcud olduqları nahiyyədəki hüceyrələrin zədələnməsi zamanı çoxalaraq zədələnmiş hissənin yenilənməsini təmin edir. Göbək ciyəsindən əldə edilən kök hüceyrələr: göbək ciyəsi qanı kök hüceyrələri hamiləlik dövründə dölü anaya bağlayan umblikal ciyədən əldə edilirlər. Bu hüceyrələr, nə qədər erkən dövrdə əldə edilmiş olsalar da yetkin hüceyrə sinfinə aiddir və fərqli toxuma və hüceyrə əmələ gətirmə xüsusiyyətləri məhduddur. Embrionik kök hüceyrələr Embrionik kök hüceyrələr erkən inkişaf dövründə blastosist mərhələsinə çatmış embriolardan əldə edilir. Bu mərhələdəki bir embrio iki fərqli hüceyrə tipindən əmələ gəlir. Yetkin kök hüceyrələrinin iki vacib xüsusiyyətləri vardır 1 ci, özlərini uzun müddət kopyalama xüsusiyyəti,2 ci isə xüsusi bir funksiyası  və morfologiyası olan spesifik bir hüceyrəyə çevrilmə qabiliyyəti. Bu hüceyrələr, plasenta olaraq adlandırdığımız dölü bəsləyən orqandan, göbək ciyəsindən və yetkin insanların bədənlərindən əldə edilə bilir. Yetkin kök hüceyrə tipləri Sinir sistemindəki yetkin tip kök hüceyrə: Elm adamları fetus və yetkin beynində rast gəlinən kök hüceyrələrin bölünərək yeni kök hüceyrələr əmələ gətirdiyini və ya neyroblastlara çevrildiyini təhmin edirlər. Neyroblastlar  bölünərək sinir hüceyrələrinə çevrilir. Sümük iliyindəki kök hüceyrələr Sümük iliyində 2 cür kök hüceyrə vardır. 1.Sümük iliyi hemotopoetik kök hüceyrə 2.Sümük iliyi stromal kök hüceyrə Hemotopoetik kök hüceyrələr bədəndəki bütün qan hüceyrələrini əmələ gətirmək vəzifəsini daşıyırlar. Stromal hüceyrələr isə sümük , qığırdaq, yağ, fibroz toxuma əmələ gətirirlər. Endotel Progenitor hüceyrələr Endotel hüceyrələr bütün bədəndəki damar divarlarının iç qismini təşkil edən hüceyrələrdir. Embrionik və yetkinlərdə spesifik endotel kök hüceyrələrini təsbit etmək çətindir. Eninəzolaqlı əzələ kök hüceyrələri: Eninəzolaqlı əzələ kök hüceyrələrinə stellit hüceyrələr (köməkçi hüceyrələr) deyilir. Satellit hüceyrələr muscle growth hormon(əzələ böyümə hormonu) ifraz edirlər və normalda bölünməyən hüceyrələr olmalarına baxmayaraq zədələnmə və ağır məşqlərdən sonra çoxala bilirlər. Dəridə və həzm sistemində epitel hüceyrə prekürsörleri( öncül hüceyrələr) Bədəndə differensasiya olmuş hüceyrələrin 60 % ni əmələ gətirən epitel hüceyrələr bədənin daxili və xarici qatını təşkil edirlər. Bu hüceyrələr daimi yenilənirlər. Məsələn: nazik bağırsağın epitelini yeniləyən hüceyrələr bağırsaq kasacıqlarında, dərin invaginasiyalarda rast gəlinir və bağırsaq epitel hüceyrələrini yeniləyirlər. Bu kasacıq hüceyrələri kök hüceyrə olaraq sinifləndirilirlər. Məməlilərin dərisində 3 növ epitel hüceyrəsi vardır: epidermal hüceyrələr, saç follikul hüceyrələr, vəz hüceyrələri. Bunların xaricində dəridə, epidermisin bazal təbəqəsində kök hüceyrələr vardır. Bu kök hüceyrələr bazal təbəqədə çoxalırlar və üst təbəqəyə doğru çıxdıqca dəyişirlər. Pankreas və qaraciyərdəki kök hüceyrələr Yetkin məməlilərdə pankreas və qaraciyər, kök hüceyrələr tərəfindən yenilənəbilən dəyişik tipdə  diferensasiya olan hüceyrələr təşkil edir. Pankreasda endokrin hüceyrələr (hormon ifraz edən) Langerhans adacıqlarında movcuddurlar. Burada insulin ifraz edən beta hüceyrələri, glukaqon ifraz edən alfa hüceyrələri, somatostatin və pankreatik polipeptid ifraz edən hüceyrələr movcuddur. Yetkin insanın pankreasında kök hüceyrələrin pankreatik kanalda və ya adacığın özündə rast gəlindiyi düşünülməkdədir. Cift qanı son olaraq, 1980 ci illərin əvvəllərində , yeni doğulan uşaqların cift qanında da kök hüceyrələrin bol miqdarda movcud olduğu və bu hüceyrələrin müalicədə istifadə oluna biləcəyi fikri ortaya qoyulmuşdur. Əldə edilən cift qanı müəyyən şərtlər altında toplanıb dondurularaq saxlanılıb, daha sonra lazım olduğunda həll edilərək istifadə olunmakdadır. İlk olaraq Dr. David Harris, 1992 ci ildə oğlunun cift qanını öz laboratoriyasında donduraraq saxladı. Daha sonra bu tetbiqi ictimailəşdirərək 1994 cü ildə dünyadakı ilk Cift Qanı Bankı ABŞ da quruldu. Bu kök hüceyrə ilə təmin etmək və depolama baxımından ən asan və ucuz vasitədir. Tarixdə ilk olaraq sümük iliyindən əməliyyatla alınan kök hüceyrələr leykemiyanın  müalicəsində istifadə olunmuşdur. Bu metod hələ də  cərrahi şərtlər altında əməliyyatxanada tətbiq olunmaqdadır.   Kök hüceyrəsi vasitəsi ilə müalicə olunan xəstəliklər Sümük qığırdaq xəstəlikləri Xərçəng xəstəlikləri İmmunitet zəifliyi Sümük iliyi xəstəlikləri İrsi qan xəstəlikləri Metobolik pozulmalar Bəzi xəstəliklər üzərində isə çalışmalar davam etməkdədir. Limfomalar(limfa vəzi xərçəngi), leykemiyalar Süd vəzi xərçənci Beyin şişləri Ewing Sarkoma Yumurtalıq xərçəngi  Anemiyalar İmmun çatışmazlıq Autoimmun xəstəliklər Ürək xəstəlikləri Əzələ distrofiyası Nevroloji pozulmalar  © Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır.    https://hekimtap.az 

Published: 30.09.2020

Septik artrit
 hekimtap.az

Septik artrit

Septik artrit infeksiya nəticəsində yaranan oynağın iltihabi xəstəliyidir. Septik artriti həm də infeksion artrit də adlandırırlar. Adətən bakteriyalar tərəfindən törədilir. Törədici bəzi hallarda virus və göbələk də ola bilr. Adətən septik artrit bir iri oynağı, məsələn: diz və ya bud-çanaq oynağını zədələyir. Nadir hallarda septik artrit bir neçə oynağı zədələyə bilər.  Septik artritin səbəbləri Törədici bakteriyalar qan vasitəsilə orqanizmin bir hissəsindən oynağa daxil olur. İnfeksiya həmçinin açıq yaradan və diz oynağında aparılan cərrahi əməliyyatdan sonra da yayıla bilər. Uşaqlarda və böyüklərdə kəskin septik artritin törədiciləri arasında stafilakok və streptokok çox təsadüf olunur. Cavan yaşlı xəstələrdə Neisseria gonorrhoeae bakteriyası ən çox təsadüf olunan törədicidir. Bu bakteriyalar qanla oynağa daxil olaraq oynağı zədələyir, iltihab və ağrı törədir.   Bakteriyalardan əlavə viruslar və göbələklər də törədici ola bilər: Törədici viruslara aiddir:  Hepatit A, В və С Parvovirus B19 QİDS  Adenovirus Koksaki virus Parotit Alfaviruslar Flaviviruslar Törədici göbələklərə aiddir: histoplazma, koksidiomiset və blastomiset aiddir. Bu infeksiyalar bakterial infeksiyadan fərqli olaraq tədricən inkişaf edir. Hansı xəstələrin septik artritə tutulma ehtimalı yüksəkdir? Kiçik yaşlı uşaqlarda və yaşlı şəxslərdə septik artritin rast gəlmə ehtimalı daha yüksəkdir. Açıq yarası olan xəstələrdə də bu risk çox yüksəkdir. Bundan əlavə bir sıra autoimmun xəstəliklər (revmatoid artrit, sistem qırmızı qurd eşənəyi), zəif immun sistemi (alkoqolizm, immunodepresantlarla müalicə, QİDS infeksiyası olan) və yanaşı xroniki xəstəlikləri, məsələn: xərçəng, şəkərli diabet olan xəstələr, oynaqda (əsasən diz və bud-çanaq oynağının) endoprotez yerləşdirilmiş xəstələr, TNF-alfa ingibitorları ilə müalicə alan xəstələr, qaraciyər və böyrək çatışmazlığı olan xəstələr də bu sıraya aiddir. Bundan əlavə əvvəllər zədələnmiş oynaqların infeksiyalaşma ehtimalı da yüksəkdir.    Septik artritin əlamətləri Əsas şikayət oynaqda güclü ağrı, oynaqda şişkinlik və temperaturun yüksəlməsidir. Digər simptomlar: Yorğunluq və ümumi zəiflik Yüksək hərarət Oynaqda hərəkət məhdudluğu Xüsusən hərəkət zamanı zədəli oynaqda güclü ağrı Şişkinlik (oynaqda mayenin miqdarının artması) Oynaqda yerli hərarətin qalxması  Septik artritin diaqnostikası Septiki artritin dəqiq diaqnozunu qoymaq üçün artrosentez proseduru icra olunur. Bu prosedur zamanı oynaqdan müayinə üçün oynaq mayesi (sinovial maye) alınır. Oynaq mayesinin laborator müayinəsi aparılır. Normal halda bu maye steril olmalıdır.  Oynağın zədələnməsini aşkar etək üçün oynağın rentgenoloji müayinəsi aparılır. Qan analizləri iltihabın gedişinə nəzarət üçün lazımdır. Oynağın MRT (maqnit rezonans tomoqrafiya) müayinəsi oynaqda dağılma prosesini dəqiqləşdirmək üçün daha həssas müayinə metodudur, amma xəstəliyin erkən mərhələsində az informativdir.  Septik artritin müalicəsi Əgər infeksion mənşəli artritdirsə infeksiyanın yayılmasının qarşısını almaq üçün antibiotikoterapiya (venadaxili olmalı) təcili aparılmalıdır.   İlkin olaraq emprik müalicədə geniş təsir spektrli antibiotik istifadə olunur. Törədici təyin olunduqdan sonra ona həssas antibiotik təyin olunur. Müalicə 4-6 həftəyə qədər davam etməlidir. Artroskop vasitəsilə infeksiyalaşmış toxuma xaric olunur və oynaq təmizlənir. Əgər oynağın drenaj olunması aspirasiya və ya artroskopiya vasitəsilə mümkün olmasa, oynağın açıq əməliyyatı aparılmalıdır.    © Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır.    https://hekimtap.az 

Published: 20.09.2020

Spinner