hamiləlik zamanı baş verən düşüklər

Hamiləlik zamanı baş verən düşüklər

Budur, qadının çoxdandır gözlədiyi hamiləlik baş tutdu. Lakin hamiləlik başlayandan uşağın dünyaya gəlməsi üçün 9 ay keçməlidir. Bu periodda qadını ciddi sınaqlar gözləyə bilər və onlardan ən qorxulusu hamiləlik zamanı baş verən düşüklərdir. Hamiləliyin pozulması nədir? “Hamiləliyin pozulması” dedikdə mama-ginekoloqlar hamiləliyin 37 həftəyədək pozulmasını nəzərdə tuturlar. Əgər bu, 22 həftəyədək baş veribsə, buna “düşük”, daha gec olubsa erkən doğuş deyilir. Birinci halda körpənin həyatı uğrunda mübarizə aparmağa dəyməz, ikinci halda isə halda uşağa həyat vermək üçün mütəxəssislər əllərindən gələni edirlər. Qadında düşük və ya erkən doğuş iki dəfədən artıq baş veribsə, o zaman  “adəti düşük” diaqnozu qoyulur.   Hamiləliyin pozulma səbəbləri Həmiləlik bir sıra səbəblərdən pozula bilər. Buraya aşağıdakılar aiddir:  – Hormonal pozuntular – yumurtalıq, plasenta funksiyalarının çatışmazlığı, estrogen və ya progesteron  defisitilə nəticələnən böyrəküstü vəz funksiyalarının pozulması və ya kişi cinsi hormonlarının (androgenlərin) artıqlığı;  – Dölün xromosom və gen anomaliyaları, hansı ki, həyat ehtimalını sıfıra endirir (xüsusən də erkən düşüklərdə). Belə hallarda ümid gələcək hamiləliyin uğurlu olacağına qalır. Yəni, genetik kod pozuntusundan heç kim sığortalanmayıb. Yaş artdıqca genetik anomaliyaların yaranma riski artır, ona görə də yaşı 30-dan yuxarı olan qadınlara hamiləlik planlaşdırarkən genetik müayinədən keçmək tövsiyə olunur;       – Istmiko-servikal çatışmazlıq;  – Kəskin infeksion  xəstəliklər (qrip, qızılca və s.)  – Cinsiyyət yollarının xroniki infeksiyaları (xlamidioz, mikoplazmoz və s.). Mikroorqanizmlər uşaqlığın selikli qişasının iltihabına səbəb ola, hamiləliyin inkişafını poza bilər;  – Uşaqlığın inkişaf qüsurları;  – Uşaqlıq (miomalar) və yumurtalıqların şişləri;  – Süni abortlar;  – Hamiləlik zamanı əlavə yüklənməyə məruz qalan digər orqanların, məsələn, böyrək, ürək-damar, endokrin və başqa sistemlərin xəstəlikləri;  – Pis vərdişlər (siqaret çəkmək, alkoqolizm, narkomaniya);  – Həddindən artıq fiziki və əsəbi gərginlik;  – Ətraf mühitin zərərli təsirləri (radiasiya, ziyanlı kimyəvi maddələr, dərman preparatları və s.). Ağır fiziki əmək, zərərli istehsalatda iş, vibrasiyanın təsiri (məsələn, stüardessalarda) düşük riskini artırır;  – İmmunoloji səbəblər. Təkrar hamiləlik zamanı ananın orqanizmi dölü zədələyən maddələr ifraz edə bilər. Belə vəziyyət rezus-konflikt zamanı yaranır;  – Travmalar. Düşük təhlükəsi zamanı müalicə Düşük təhlükəsinin müalicəsi bu vəziyyəti yaradan səbəblərdən və hamilə qadının vəziyyətinin nə dərəcədə ağır olmasından asılıdır. Bəzi hallarda qadın müalicə üçün stasionarda saxlanılır, əgər vəziyyət çox da ciddi deyilsə, müalicəni evdə də almaq olar. Qeyd olunduğu kimi, genetik pozuntular zamanı hamiləliyi qorumaq nadir hallarda mümkün olsa da, həkimlər bunu etməyə çalışırlar. Düşük təhlükəsi zamanı nə qəbul etmək lazımdır? Müstəqil olaraq heç bir şey. Bütün müalicələri həkim təyin etməlidir. Özünümüalicə çox ciddi fəsadlara yol aça bilər. Düşük təhlükəsi zamanı qadına psixoloji sakitliyini qorumaq çox vacibdir. Ona görə də belə hallarda bir qayda olaraq, təbii sakitləşdiricilər təyin edilir. Praktik olaraq həmişə uşaqlığın tonusunu aradan qaldırmaq üçün spazmolitiklər, bundan başqa, orqanizmi möhkəmləndirmək üçün vitaminlər təyin olunur.   Səbəb hormonal pozuntu olarsa, qadına daha çox dyufostan və ya utrojestan təyin edilir. Bu preparatların tərkibində progestoron hormonunun sintetik analoqu var. Progestoron səviyyəsinin normallaşması sayəsində hamiləliyi qorumaq olur. Bu cür təyinatlar bir qayda olaraq, hamiləliyin erkən dövründə verilir. Hamiləliyin son dövrlərində düşük təhlükəsi zamanı uşaqlıq boynuna halqa qoyulur. Bu, vaxtından əvvəl açılmanın qarşısını alır. Çox sadə bir əməliyyatdır və heç bir əks-göstərişi yoxdur. Hamiləlik zamanı düşük baş verərsə nə etməli? Hamiləlik zamanı düşük baş vermişsə, ruhdan düşmək lazım deyil. Düşük hər hansı vəziyyətdə hamiləliyin uğursuz keçməsi deməkdir. Lakin bu, o demək deyil ki, növbəti hamiləliyi saxlamaq mümkün olmayacaq. Belə vəziyyətlərdə məsləhətdir ki, ərinizlə birgə həkimə müraciət edib, lazımı müayinə və müalicələrdən keçəsiniz ki, normal hamiləliyə mane olan faktorlarlar aradan qaldırılsın. Bundan başqa, 6 ay müddətinə kontraseptivlərdən istifadə etmək məsləhətdir ki, qadın orqanizmi sağlam uşaq dünyaya gətirmək üçün bərpa oluna bilsin.   © Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır.

Paylaşıldı: 14.05.2018

çiyin ağrıları səbəb və simptolar

Çiyin ağrıları

Çiyin ağrısının səbəbləri Çiyin ağrıları cəmiyyətdə insanlar arasında bel ağrısı, diz ağrısı kimi şikayətlərdən sonra ən çox rastlanan ciddi problemlərdəndir. Bunu anlamaq üçün bir neçə təməl anlayışlar haqqında məlumat vermək istərdim. Çiyin mürəkkəb quruluşlu və geniş hərəkət imkanlarına sahib oynaqdır. Oynaq, əzələ-vətər qrupu (buna Rotator Cuff deyirik) və bağlarla stabilizə edilir. Əzələlər kürək sümüyündən başlayıb bazu sümüyünə yapışır. Çiyin nahiyyəsində ağrılar bu əzələ qrupunun funksiya pozuntusu və ya tamlığının pozulması(tam və ya natamam yırtıq) nəticəsində yarana bilər.Hətta ilk şübhələniləcək səbəblər arasındadır. Rotator cuff  əzələlərində  ən çox aşağıdakı 3 problem  görülə bilər: 1.Sıxışma; 2.Cuff vətərlərində zəiflik və gücsüzlük; 3.Vətərlərdə yırtıq; Həkiminiz bu 3 vəziyyətdən hansının olduğunu muayinələr nəticəsində müəyyən etdikdən sonra sizə müalicə istiqaməti seçəcəkdir. Bu istiqamətlər Konservativ(dərman və fizioterapiya) və Cərrahi metodlar(açıq və ya qapalı) ola bilər. Çiyin ağrılarının əlamətləri Əlbəttə sadəcə ağrı xəstəliyin başlanğıc əlaməti ola bilər, ancaq yeganə simptomu deyil. Xüsusi klinik muayinə metodları və radioloji üsullar da tətbiq olunmalıdır. Yəni ağrılar və hərəkət məhdudluğu olan bu xəstə qrupunda çiyin MRT-si çəkilməsi və bu vətərləri anatomik olaraq dəyərləndirmək mütləqdir. Klinik olaraq aşağıdakı simptomlar daha çox rastlanır:  – Həssas və zəif çiyin;  – Qolda və çiyində şiddətli ağrı (hərəkətlə artan ağrı xarakterikdir);  – Hərəkət məhdudluğu(qolu xüsusən baş üzərinə qaldırmaqda məhdudluq);  – Əlinizi belinizə qoyduqda çiyində artan ağrılar xarakterikdir; Çiyin ağrılarının müalicəsi Yuxarıda qeyd etdiyim kimi, ilk öncə xəstəliyi anlamaq və diqnozu dəqiqləşdirmək müalicənin istiqamətini müəyyən edir. Əgər Rotator Cuff əzələ-vətər quruplarında zəiflik və ağrı varsa ,(buna tendinozis deyirik) dərman müalicəsi və fiziopterapiya yetərli olacaqdır. Xəstə məmnuniyyəti yüksəkdir Yox əgər kliniki və radioloji olaraq bu əzələ-vətər quruplarında yırtıq varsa (tam və ya natamam) cərrahi müdaxilə ilə xəstənin şikayətlərini aradan qaldırırıq. Bunlar mürəkkəb və təcrübə gərəkdirən əməliyyatlardır. Əməliyyat, qapalı-artroskopik aparılır və dəri səthində kiçik kəsiklərdən kamera köməyi ilə oynaq içərisində müdaxilələrə əsaslanır. Əgər uzun müddətli çiyin ağrıları və hərəkət məhdudluğu varsa bu vəziyyət əzələlərdə incəlməyə səbəb olur, ozaman qapalı-artroskopik əməliyyatlar mümkün olmur.Bu vəziyyətlər üçün xüsusi istehsal edilmiş çiyin protezlərindən istifadə edirik. Ona görə də xəstələrimiz həm bizim işimizi asanlaşdırmaq həm də əməliyyatdan yüksək fayda görməsi üçün hərəkət məhdudluğunu və ağrıları gözardı etməməlidirlər. Mövzu ilə bağlı video:   © Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır.

Paylaşıldı: 14.05.2018

uşaqlarda boy qısalığı

Uşaqlarda boy qısalığı

Nanizm nədir? Uşaqlarda boy atmanın ləngiməsinə tibbdə nanizm və ya alçaqboyluluq deyilir. Bu uşağın boyunun pasport yaşından geri qalması ilə xarakterizə olunur. Xəstəliyin hansı forma və yaranma səbəbləri Boy ləngiməsinin yaranma səbəbindən asılı olaraq 2 forması var: 1. Endokrin (bura endokrin vəzilərin fəaliyyətində yaranan pozuntular aiddir.) 2. Qeyri-endokrin (digər orqan patologiyaları ilə əlaqədar olan səbəblər) Xəstəliyin yaranma səbəbləri aşağıdakılardır: 1. Konstitusional boy ləngiməsi (bu zaman cinsi inkişaf da ləngiyir. Hədəf boy valideynlərin boyundan asılıdır. 2. Genetik alçaqboyluluq (ailəvi xarakter daşıyır. Hədəf boy valideynlərin boylarından asılıdır.) 3. Vaxtından erkən doğulmuş uşaqlar 4. Boy ləngiməsi ilə müşayiət olunan genetik sindromlar (Turner sindromu, Nuan sindromu və s.) Xronik xəstəliklər 1. Ürək qüsurları 2. Bronxial astma 3. Qastroenteritlər( mədə bağırsaq iltihabi xəstəlikləri) 4. Anemiya (qanazlığı) 5. Aclıq (az təminatlı ailələrdə, uşaq qidasının miqdarının düzgün hesablanması) 6. Dərman preparatlarının qəbulu Endokrin xəstəliklər  – Boy hormonu defisiti 1. Anadangəlmə boy hormonu çatışmazlığı (hipofiz və hipotalamusun inkişaf pozuntuları) 2. Qazanılma boy hormonu çatışmazlığı (beyin travmaları, hipofiz və beyində olan törəmələr) 3. Boy hormonunun təsirinin pozulması  – Hipotireoz (qalxanvari vəzi funksiyasının zəifləməsi)  – Kuşinq xəstəliyi (böyrəküstü vəzi problemləri)  – Hiperparatireoz (qalxanətrafı vəzi problemləri)  – Psevdohiperparatireoz  – Vitamin D defisiti  – Şəkərli diabet  – Şəkərsiz diabet Uşaqlarda boy qısalığı boy qısalığının diaqnostikası İlk növbədə düzgün anamnezin toplanması və antropometrik göstəricilərin toplanması aparılmalıdır. Sonra laborator müayinələrə başlanılır;  – Hər iki əl bilək sümüklərinin rentgen müayinəsi olunur;  – İlk növbədə boy hormonu və insulinə bənzər boy faktorları yoxlanılır;  – Burada problem aşkarlanarsa, müxtəlif stimulyasiya sınaqları qoyulur və bu sınaqlarla boy hormonunda olan defisit dəqiqləşdirilir;  – Qanın ümumi analizi;  – Şəkərin təyini;  – Qalxanvari vəzi hormonları;  – Beyin MRT- ilə hipotalamus və ya hipofiz bölgəsində hər hansı bir törəmənin olub-olmaması dəqiqləşdirilir;  – Genetik defektin müayinəsi məqsədilə kariotip müayinə olunur (genetik sindromlara şübhə varsa). Uşaqlarda boy qısalığının müalicəsi 1. Boyun ləngiməsinə səbəb olan əsas xəstəlik müalicə olunur. 2. Konstitusional və genetik boy ləngiməsi müalicə olunmur. 3. Boy hormonu defisiti isə boy hormonu ilə əvəzedici müalicə olunur. Hədəf olaraq ilk il 8-13 sm, növbəti illərdə isə ildə 5-6 sm boy artması nəzərdə tutulur. Uşaqlarda boy qısalığının profilaktikası Uşaqların yaxşı boy atması üçün zülal, yağ, mineral və vitaminlərlə zəngin qidalar normal miqdarda qəbul olunmalı, idmanla məşğul olmalı, gün şüalarını yetərincə almalıdırlar. Əgər bunlara baxmayaraq, boy artımında ləngimə hiss olunarsa, mütləq endokrinoloqa müraciət etməlidirlər.   © Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır.

Paylaşıldı: 14.05.2018

Hipofiz adenomaları

Hipofiz adenomaları

Hipofiz adenoması nədir? Hipofiz adenomaları – hipofiz vəzindən əmələ gələn xoş xassəli şişlərdir. Hipofiz vəzi, 0,5 qram ağırlığında olub, kəllə əsasında, gözlərin arxasında yerləşən kiçik bir vəzdir. Hipofiz vəzi orqanizmin hormonal balansını tənzimləyən çox önəmli vəzidir. Tərkibində hormon ifraz edən və hormon ifraz etməyən  hüceyrə qrupları vardır.  Hipofiz vəzindən əsas 6 hormon ifraz olunur: AKTH – böyrək üstü vəzin funksiyasını tənzimləyir. Prolaktin – hamiləlikdən sonra südün əmələ gəlmə və ifrazını tənzimləyir. Böyümə hormonu – insanın normal inkişafını tənzimləyir. TSH – qalxanabənzər vəzinin funksiyasını tənzimləyir. FSH – follikul yetişməsini tənzimləyir. LH – cinsi hormonların ifrazını tənzimləyir. Sadalanan bu  hormonlar başqa orqanların fəaliyyətini tənzimlədiyi üçün hipofiz vəzinə  “dirijor vəz” də deyilir. Hipofiz adenomasının növləri Hipofiz adenomaları fərqli xüsusiyyətlərinə görə müxtəlif qruplara ayrılırlar: 1. Ölçüsünə görə:  – Mikroadenoma – ölçüsü 1 sm-dən kiçik olan adenomalar  – Makroadenoma – ölçüsü 1 sm-dən böyük olan adenomalar            2. Təbiətinə görə:  – Xoşxassəli – hipofiz şişlərinin əksəriyyəti adenomalardır ki, bunlar da xoşxassəlidir. Bu şişlər yavaş böyüyür.  – Bədxassəli – hipofiz karsinoması bədxassəli şiş olub, sürətli böyümə və çoxalma qabiliyyətinə malikdir. 3. Hormon ifrazına görə:  – Funksional aktiv – hipofiz vəzisinin hormon ifraz edən hüceyrələrindən əmələ gəlirlər və həddindən artıq hormon ifraz edirlər.  – Funksiyonal aktiv olmayan – hipofiz vəzisinin hormon ifraz etməyən hüceyrələrindən əmələ gəlirlər və daha çox ətraf toxumaları sıxışdıraraq əlamət verirlər. Hipofiz adenomasının əmələ gəlmə səbəbləri Əksər adenomların əmələ gəlmə səbəbləri hələ də məlum deyil. Buna baxmayaraq, digər şişlər də olduğu kimi hipofiz adenomalarının da əmələ gəlməsində  genetik faktorların rolu olduğu düşünülməkdədir. Hipofiz adenomalarının diaqnostikası Hipofiz adenomalarının diaqnostikasında həm laborator, həm də instrumental müayinə üsulları tədbiq olunur. Laborator müayinə – qan analizləri ilə qanda müxtəlif hormonların miqdarı təyin edilərək, hər hansı bir hormonun artıq ifraz olunması və ya çatışmazlığı haqqında məlumat əldə olunur. Məsələn: qanda prolaktin hormonun həddən artıq yüksək olması prolaktinoma olması haqqında məlumat verir. İnstrumental müayinə – kontrastlı hipofiz MRT-si hipofiz vəzi və onun ətrafındakı strukturlar, həmçinin adenomanın varlığı, ölçüsü, tərkibi, yerləşməsi haqqında ərtaflı məlumat verir. Hipofiz adenomalarının əlamət və simptomları Hipofiz adenomaları 3 fərqli mexanizmlə əlamət verirlər: 1. Hipofiz vəzində həddən artıq hormon ifraz edərək- ifraz olunan hormonun növündən asılı olaraq müxtəlif əlamətlər üzə çıxır:  – Prolaktinoma – prolaktin hormonu ifraz edən adenomalardır. Aybaşı olmaması və ya pozğunluğu, hamiləlik olmadan süd vəzilərindən süd gəlməsi, sonsuzluq, cinsi istəyin azalması kimi simptomlar verir.  – Somatotropinoma – boy hormonu ifraz edən adenomalardır. Böyüklərdə akromeqaliyaya- əl, ayaq, burun, alt çənə kimi üzvlərin həddindən artıq böyüməsinə, uşaq və gənclərdə isə qiqantlığa səbəb olur.  – AKTH ifraz edən adenomalar – Böyrəküstü vəzindən kortizol sintezini artıraraq, Kuşinq sindromuna səbəb olur. Bunun nəticəsində piylənmənin artması, hipertoniya xəstəliyi, şəkərli diabet, oynaq ağrıları, əhval ruhiyyənin dəyişməsi kimi əlamətlər üzə çıxır.  – TSH ifraz edən adenomalar – Qalxanabənzər vəzinin fəaliyyətini artıraraq zob xəstəliyinə səbəb olur. Xəstələrdə əsəbilik, nəbzin yüksəlməsi, yüksək təzyiq, tərləmənin artması, arıqlama kimi əlamətlər görülür. 2. Böyüyüb ətraf toxumaları sıxışdıraraq – Çox böyük makroadenomalar görmə sinirini və beyin toxumasını sıxaraq əlamətlərə səbəb ola bilər. Bu əlamətlər aşağıdakılardır:  – Görmə sahəsinin daralması  (Bitemporal hemianopsiya);  – Görmə kəskinliyinin azalması və bulanıq görmə,  – Görmənin itirilməsi (korluq);  – Hipofiz yetməzliyi;  – Baş ağrısı və s. 3. Normal ifraz olunmalı olan hormonların ifrazını ləngidərək (hormon yetməzliyi)- əgər adenoma çox böyükdürsə normal hipofiz vəzini sıxışdıraraq hormon yetməzliyi və ya hipofiz yetməzliyinə səbəb ola bilər. Bunun nəticəsində azalan hormonun növündən asılı olaraq aşağıdakı əlamətlər üzə çıxa bilər:  – FSH, LH azalarsa – cinsi istəkdə azalma, sonsuzluq, qadınlarda aybaşı pozğunluğu və s.  – TSH azalarsa – iştahsızlıq, çəkinin artması, yorğunluq, halsızlıq, yuxululuq, yaddaş pozğunluqları və s.  – AKTH azalarsa – Yorğunluq, təzyiqin davamlı aşağı olması, qanda elektrolitlərdə pozğunluq və hətta ağır hallarda komaya səbəb ola bilər.  – Boy hormonu azalarsa – inkişaf geriliyi, cırtdan boyluluq, yorğunluq, halsızlıq və s. Hipofiz adenomalarının müalicəsi Hipofiz adenomalarının müalicəsi müxtəlif amillərdən:  – Adenomanın hormon ifraz edib-etməməsi;  – Adenomanın ölçüsü;  – Şişin ətraf toxumalara sirayət etmə dərəcəsindən;  – Xəstənin yaşı və ümumi vəziyyətindən asılıdır. Hipofiz adenomasının dərman müalicəsi- Hipofiz adenomalarının müalicəsində dərman müalicəsi önəmli yerə sahib olub aşağıdakı hallarda:  – Prolaktinomaların əməliyyata ehtiyac qalmadan dərmanla tam müalicəsində;  – Akromeqaliya və Kuşinq xəstəliyində əlamətləri və xəstənin şikayətlərini azaltmaq üçün dərmanla müalicəsində;  – Müxtəlif növ adenomalarda hormon yetməzliyi əmələ gələrsə, dərman müalicəsi ilə aradan qaldırılmasında istifadə olunur. Hipofiz adenomasının cərrahi müalicəsi – Müasir neyrocərrahiyyədə hipofiz adenomalarının ən geniş yayılmış və ən effektli cərrahi müalicəsi endoskopik yolla əməliyyatdır. Endoskopik yolla burundan girilərək, kəllə qapağı açılmadan hipofiz adenomaları tam çıxarıla bilər. Endoskopik yolla icra olunan əməliyyatlar həm əməliyyat müddətini qısaldır, həm də xəstələrin erkən evə yazılması üçün şərait yaradır. Bəzi, çox böyük makroadenomalar açıq üsulla kraniotomiya edilərək (kəllə qapağı açılaraq) əməliyyat olunurlar. Hipofiz adenomalarında şüa terapiyası – Bəzi adenomalar əməliyyatla tam aradan qaldırıla bilinmirsə və dərman müalicəsi də fayda etmirsə, o zaman belə xəstələr şüa terapiyasına yönləndirilirlər. Şüa terapiyasında məqsəd adenomanın böyüməsinin qarşısını almaqdır. Hipofiz adenomalarında proqnoz Hipofiz adenomaları əksəriyyəti xoş xassəli olduqlarına görə proqnozları yaxşıdır. Buna baxmayaraq, bəzi funksional aktiv adenomalar xəstələrdə yanaşı gedən xəstəliklərə (şəkərli diabet, hipertoniya, sonsuzluq və s.) səbəb olaraq xəstələrin həyat keyfiyyətini aşağı sala bilərlər. Buna görə də adenomaların erkən diaqnozu və düzgün müalicə taktikasının seçilməsi çox önəmlidir. Mövzu ilə bağlı video:   © Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır.

Paylaşıldı: 14.05.2018

baş ağrılarının səbəbləri və müalicəsi

Baş ağrıları

Baş ağrıları əhalinin böyük əksəriyyətini narahat edir, birincili və ikincili olmaqla iki qrupa bölünür. Səhiyyə xidmətinə müraciətlər əsasən birincili başağrıları - miqren və gərginlik baş ağrıları səbəbindən olur. Baş ağrılarının qiymətləndirilməsində xəstənin ətraflı sorğusu çox əhəmiyyətlidir.  Birincili baş ağrıları hansılardır ? Miqren   Miqren baş ağrıları – birtərəfli (ikitərəfli də olur), pulsasiya edən, bir neçə dəqiqədən bir neçə saata qədər müddətdə artan, ürəkbulanma, qusma, işığa və səsə qarşı həssaslığın artması ilə müşayiət olunur. Əmək qabiliyyətinin itirilməsi belə ki, adi fiziki yükdən baş ağrılarının güclənməsi baş verir. Miqren tutmaları ildə bir dəfədən hər gün baş verən tutmalara qədər, davametmə müddəti isə 4-72 saat ola bilər.   Miqren baş ağrıları tutmalarına təkan verən qıcıq amillər: isti, soyuq, müxtəlif qoxular, parlaq işıq, səs - küy, fiziki gərginlik - hərəkət, xronik stress, yuxu pozğunluğu, vaxtsız ve ya pis qidalanma, tütünçəkmə, сinsi yetkinlik dövrü, menstruasiya və ya ovulyasiya, menopauza, hamiləlik, dərman amili (nitroqliserin, oral kontraseptivlər, hormonal terapiya, opiat və barbituratlar, nifedipin və s.), qida məhsulları (sitrus meyvələri, tərkibində kofein, nitritlər və aspartam olan qida məhsulları, yetişmiş pendir, şokolad, alkoqol, monosodium qlutamatlı qida məhsulları və s.)    Miqren tutmaları auralı və aurasız ola bilər.  Aurada baş ağrının əvvəlində və ya ondan bir qədər öncə olan bir sıra - görmədə işıqlanma, ləkələr, əyri xəttlərin yaranması və ya görmənin itməsi, nitqin tutulması, iynə batması və.s kimi əlamətlər ola bilir. Gərginlik baş ağrıları Miqrenə nəzərən mülayim olur. Kişilərdə – 42%, qadınlarda isə 49% hallarda müşahidə olunur.  Ağrılar ikitərəfli, sıxıcı, təzyiqedici xarekterli olur, fiziki gərginlik zamanı artmır,  ürəkbulanma və qusma olmur.  Emosional durumlar, iş rejiminin gərginliyi, cinsi problemlər, yuxunun pozulması, havanın dəyişməsi, gicgah - çənə oynağında problem və əzələ gərginliyi Gərginlik baş ağrılarına səbəb olur.  Trigeminal vegetativ baş ağrıları Üçlü sinir nahiyəsində birtərəfli, güçlü baş ağrıları ilə səciyyələnir. Bu da Klaster baş ağrısı şəklində büruzə verə bilər. Yəni orbital – göz çuxurunda, supraorbital -gözün üstündə, gicgah nahiyəsində cəmləşən birtərəfli, tutmaşəkilli güclü ağrılar konyuktivanın qızarması, göz yaşının axması, burunun tutulması, burunun axması, alın və üz nahiyəsində intensiv tərləmə, mioz, ptoz, göz qapaqlarının şişkinliyi ilə müşayiət olunur. Tutma müddətinin daha qısa olduğu və daha tez-tez təkrarlandığı digər növ trigeminal baş ağrıları da var. İkincili baş ağrıları hansılardır ?  İkincili baş ağrıları əsas xəstəliyin əlaməti olaraq yaranır və infeksion, şiş, damar, dərman və digər mənşəli baş ağrılarını əhatə edir. Boyun "mənşəli" baş ağrıları Onurğa sütununun boyun hissəsində skelet-əzələ disfunksiyası nəticəsində də baş ağrıları əmələ gələ bilir. Beyindaxili təzyiq  Yüksək beyindaxili təzyiqdə xəstə uzanarkən, öskürmə, gülmə və gərginlik zamanı baş ağrıları olur.  Beyindaxili təzyiq aşağı olduqda isə xəstə ayaq üstə durarkən baş ağrıları yaranır, uzandıqda keçir.  Qadınlarda baş ağrıları Qadınlarda baş ağrıları, ginekoloji statusdan (hamiləlik, aybaşı, menopauza, oral kontraseptivlərin qəbulu) asılı olaraq tez - tez rastlanır.    Həmçinin, qapalı bucaqlı qlaukoma, 50 yaşdan yuxarı insanlarda giqant hüceyrəli arteriit, dəm qazı ilə zəhərlənmələr, kəskin və xroniki postravmatik baş ağrıları növləri də aktualdır.    Müalicə baş ağrının növündən asılı olaraq aparılır. Spesifik müalicələr olduğu halda analgetiklərin qəbulu özü baş ağrısı səbəbi ola bilər. Baş ağrını yaradan qıcıq amillərdən uzaqlaşmalı, mümkün qədər sağlam yaşam tərzinə keçmək baş ağrılarının yaranma intensivliyini azaldacaq.      © Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır.

Paylaşıldı: 14.05.2018

hamiləlik və hepatit c

Hamiləlik və hepatit C

Hər bir gələcək ana dünyaya sağlam və möhkəm uşaq gətirməyi arzulayır. Ona görə də bir çox qadınlar hələ hamiləlikdən əvvəl müxtəlif müayinələrdən keçirlər ki, hamiləlik vaxtı hər hansı bir xəstəliyin uşağa keçmə riskini istisna etsinlər. Qadınları narahat edən təhlükəli xəstəliklərdən biri də hepatit C virusudur. Həqiqətən də hamiləlik və hepatit C çox arzuolunmaz bir vəhdətdir. Belə ki, xəstəliyin uşağa keçmə riski yüksəkdir. Hepatit C anadangəlmə qüsurlara səbəb olmasa da, bəzən uşaqlar qaraciyərin iltihabı əlamətləri ilə dünyaya gəlirlər. Həklimlər hepatit C-ni “mülayim qatil” adlandırırlar. Çünki xəstəliyin kəskin dövründə simtomlar özünü ya əhəmiyyətsiz dərəcədə bildirir, ya da ümumiyyətlə göstərmir. Lakin zaman keçdikcə hepatit xroniki hala keçir, daha sonra sirroz və hətta xərçəng yaranmaq riski ortaya çıxır.    Hamiləlik zamanı hepatit C-nin xüsusiyyətləri Qadın hamiləlik dövründə hepatit C-yə yoluxduqda iltihabi əlamətlər özünü göstərməyə bilər və ya əlamətlər zəif ifadə olunduğundan buna fikir verməyə bilər. Lakin virus tədricən qaraciyər hüceyrələrini sıradan çıxarır, bu da bəzən intoksikasiyaya səbəb olub, düşük hallarına təkan verə bilər. Ayrı-ayrı tibbi göstəricilərə görə hamiləlik hepatit C-nin kəskinləşməsinə şərait yarada bilir. Əgər kəskinləşmə olmazsa, xəstəlik özü bir qayda olaraq, ananın və dölün vəziyyətinə mənfi təsir göstərmir. Lakin uzun müddətdən sonra (3-5 ildən çox) hamiləliyin pozulması hallarına daha çox rast gəlinir. Hepatit C 90% hallarda xroniki prosesə çevrilir. Hepatitin xroniki forması yoluxma anından 6 ay sonra inkişaf edir, kəskinləşmə və remissiya dövrləri ilə xarakterizə olunur.   Hepatitə bətndaxili yoluxma Hepatit C virusu uşağa doğuş vaxtı nadir hallarda keçir, bu, əsasən, hamiləlik dövründə baş verir. Bu zaman xəstəlik döldə oksigen çatışmazlığına səbəb olan plasentanın inkişafını ləngidə bilər. Qeyd etmək lazımdır ki, hepatitli anaların dünyaya gətirdiyi uşaqların qanında əksər hallarda virusa qarşı antitellər aşkar edilir, hansı ki, uşağın 2 yaşının ortalarında yox ola bilər. Lakin onlar 18 aydan sonra aşkara çıxarsa bu, xəstəliyin mövcudluğuna dəlalət edir.     Uşaqda hepatit C-nin olmasını həmçinin, dolayı yolla qaraciyər iltihabını əks etdirən ferment yüksəlməsi, virusun RNT testinə 2 dəfə müsbət cavab (uşağın 3 və 6 aylığında aparılır) da göstərir. Ana və uşaqda hepatit C virusunun eyni genotipi perinatal yoluxmanı təstiqləyə bilər. Hamiləlik zamanı hepatitin müalicəsi Xəstəliyin terapiyası bir neçə mütəxəssisin – hepatoloq, mama-ginekoloq və immunoloq tərəfindən həyata keçirilməlidir. Hamilə qadınlara hepatit C virusunun müalicəsi yalnız xəstəliyin əlamətləri ifadə olunduqda təyin edilir, belə ki, xəstəliyin ən pik dövrü ağır intoksikasiya ilə müşayiət olunur ki, bu da düşük riski yaradır.    Qalan hallarda həkimlər ana və uşağın vəziyyətinin müşahidə taktikasını seçirlər. Həm də iş ondadır ki, hepatit C zamanı təyin edilən əsas virus əleyhinə preparatlar yan təsirlərinə görə hamiləliyə əks-göstərişdir.      Bəzi həkimlər  parenteral qrup interferonlardan istifadə etməkdən də imtina edirlər, belə ki, onlar da çoxsaylı yan təsirlərinə görə hamiləlik dövründə əks-göstərişdir. Hepatit C-dən əziyyət çəkən əksər qadınlar hamiləlik və uşaq dünyaya gətirməkdən qorxurlar. Qeyd etmək lazımdır ki, bu xəstəlik normal  hamiləlik və doğuşa əks-göstəriş deyil. Hepatitin müasir müalicə və profilaktika metodları kəskin proses və ağırlaşma riskini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salır. Ən əsası odur ki, hamiləlik dövründə sağlamlığınıza diqqətlə nəzarət edib, vaxtında lazımi müayinələrdən keçəsiniz. Bu, hepatit C-nin aktivliyini müəyyən etməyə və adekvat terapiya təyin etməyə şərait yaradır. Nəticədə qadın xəstəliyi daha asan keçirir və virusun uşağa keçmək ehtimalının qarşısı alınır. Mövzu ilə bağlı video:   © Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır.

Paylaşıldı: 14.05.2018

proloterapiya ilə miqren ağrısından qalıcı olaraq qurtulun

Miqren: səbəbləri, əlamətləri və müalicəsi

Bir çox miqren ağrısı çəkən xəstə ağrılarının keçməyəcəyini və ömür boyu bu ağrıları çəkəcəyi düşüncəsini qəbul etmişdir.Çünki miqren ağrısı səbəbi ilə bir çox həkimə baş vurmuş,bir çox müayinə(MR, Tomoqrafiya, Rentgen, Qan Testi və s.) olunmuşdur, miqren ağrısı isə müxtəlif müalicələrə baxmayaraq davam edir və hər yeni müalicə xəstəni daha ümidsiz hala gətirir. Bu vəziyyətin əsl səbəbi nədir? Günümüzdə, texnologiya və tibb irəliləməsinə baxmayaraq, niyə miqren ağrısı tam olaraq müalicə edilmir? Çünki, mövcud müalicələrin böyük əksəriyyəti yalnız ağrı kəsilməsi üçün simptomatik  müalicələrdir. Bu müalicələr nəticəsində miqren ağrısı ya biraz yüngülləşir və ya bir müddət sonra davam edir, hətta daha da ağırlaşır. Miqren nədir? Miqren, daha çox birtərəfli və şiddətli başağrıları olub, ürəkbulanma-qusma, səsə və işığa həssaslıq əlamətləri ilə müşayiət olunan   ciddi bir xəstəlik hesab edilir. Miqren ağrısının dözülməzdir, həyat keyfiyyətini aşağı salır və ağrılar saatlar hətta günlərlə davam edə bilir . Hər 4 qadından biri miqrendən əziyyət çəkir . Bu ağrılara səbəb üçlü sinir ucluqlarının qıcıqlanması,  iltihab mediatorların qanda artması, bədənimizi idarə edən vegetativ sinir sistemindəki dəyişikliklərdir. Əsasən, boyun bölgəsində yerləşmiş olan vegetativ sinir sisteminə bağlı nasazlıqların aradan qaldırıldıqda miqren ağrılarının azalması qeyd olunmaqdadır. Buna görə miqreni meydana gətirən əsas  səbəb anadan olarkən yaşanmış boyun travması və ya sonradan qazandığımız doğru düzgün  xatırlamadığımız bir yol qəzası, yüksəkdən düşmə ya da zərbəyə bağlı bir boyun travması ola bilər. Boyun və kürək bölgəmizdəki əzələlərin qeyri-düzgün istifadəsinə  bağlı olaraq zamanla zədələnməsi  müəyyən bir müddət sonra qarşımıza başağrısı olaraq çıxmaqdadır. Miqren ağrılarını artıran və azaldan faktorlar vardır.  Miqren ağrılarını artıran səbəblər: Bəzi xəstələr miqren ağrısını artıran faktorları çox dəqiq saysalar da, bu hal bütün miqren xəstələrinə aid edilməyə bilər.  Ümumi olaraq miqren ağrısını provokasiya edən səbəblər aşağıdakılardır:  – Parlaq və parlayan işıqlar, yüksək səs  və səs-küy, dumanlı mühit;  – Temperatur dəyişikliyi;  – Kəskin və güclü qoxular və parfumlər;  – Fiziki və emosional stress, gərginlik, narahatlıq, depressiya və ya aşırı həyəcan;  – Uzun sürən uçuş səbəbindən həddindən artıq yorğunluq, məşq və aşırı yorğunluq;  – Allergiya və allergik reaksiyalar;  – Yuxu rejimi və nizamsız yuxu dəyişiklikləri;  – Siqaret çəkmə və ya siqaret çəkmə mühitinə məruz qalmaq;  – Qida rejimində dəyişikliklər, yemək yeməmək və qan şəkərinin düşməsi;  – Dehidrasiya (həddindən artıq susuzluq);  – Alkohol istifadəsi;  – Menstrual tsiklin disfunksiyası, kontraseptiv dərmanların  istifadəsi ya da menapauzaya bağlı hormonal dəyişikliklər;  – Gərginlik baş ağrısının olması;  – Tiramin tərkibli yeməklər (pendir, qırmızı şərab, hisə verilmiş balıq, əncir, paxla, toyuq ciyəri);  – Şokolad, fındıq / fındıq yağı, avokado, banan, soğan, sitrus meyvələri və sitrus bitkiləri, süd məhsulları;  – Fermentli və ya turşu məhsulları və turşuları;  – Yuxu dərmanları, kontraseptiv dərmanlar, hormonal dərmanlar ... Miqren ağrısına səbəb olan faktorlar heç də həmişə miqrenin səbəbi deyil, miqrenə səbəb olan amillərdən qaçmaq isə miqrenin qarşısını almır. Hər kəsdə  miqren ağrısını provokasiya edən  faktorlar fərqlidir. Miqrenin əlamətləri nələrdir? Miqrenin əlamətləri başın bir tərəfinə: daha çox gicgah, ənsə və gözə yayılan ağrılar olub, boyun əzələlərinin spazmı və yanaşı olaraq ürəkbulanma, qusma, səsə və işığa həssaslıq aid edilə bilər. Qusmadan sonra bir çox xəstələrdə başağrılarının azalması miqrenə xarakterik göstəricidir Miqren öncəsi əlamətlər: göz önünüdə rəngli işıqlar, qara kölgə, müxtəlif qoxular, əllərdə və ya üzdə uyuşma, qarışqa gəzmə hissinin olması  "aura" adlanır və bir çox xəstə bu əlamətlər meydana gəlməyə başladığında müəyyən bir müddət sonra miqren ağrısının meydana gələcəyini deyir.Hər miqren ağrısı eyni olmasa da, miqren tipik simptomlarını aşağıdakı kimi göstərə bilərik: – Orta və ya ağır baş ağrısı, başın bir tərəfində ağrı adətən məhduddur; – Ağrı əsasən, nəbz atışı şəklindədi, pulsasiya edicidir; – Fiziki fəaliyyət ağrıları kəskinləşdirir; – Ağrı səbəbi ilə gündəlik təkrarlanan fəaliyyətlərdə çatışmazlıq və gücsüzlük gözlənir; – İşıq və səs-küyə qarşı həssaslıq artmışdır və bu həssaslıq səssiz və qaranlıq bir otaqda uzanaraq azalır.Tipik olaraq xəstələr səssiz və qaranlıq bir otaqda uzanmaq istəyirlər;  – Bəzi xəstələr tərləmə, temperatur dəyişikliyi, qarın ağrısı və ishal kimi əlamətlər göstərir. Auralı miqren Bir çox xəstə baş ağrısı başlamazdan əvvəl və ya "aura" adlı baş ağrısı zamanı bəzi xəbərdarlıq əlamətləri təsvir edir. Auralar aşağıdakılardır: – Baş qarışdırıcı düşüncələr və təcrübələr; – Fotoaparat  flaşı kimi parlayan qəribə işıqlanma; – Görmə sahəsində ziqzaqvari  xətlər; – Görmə sahəsindəki kor ləkələr və ya boş sahələr; – Qollarla və ayaqlarda gizildəmə və iynəbatma; – Danışıq çətinliyi; – Boyunda, çiyinlərdə və qollarda gərginlik,sancılar; – Xoşagəlməz, kəskin qoxu. Miqren baş ağrısı olan bir çox insan bu simptomlar birüzə etməyə başladığında baş ağrısı başlayacağını bilirlər ... . Miqrenin müalicəsi Əgər migren müalicəsində ümumiyyətlə, istifadə edilən müalicə metodlarını göstərsəydik: 1. Dərmanlar (ağrıkəsicilər, serotonin agonist, antidepresantlar və digər dərmanlar) .Dərmanlar müəyyən bir müddət təsirli ola bilər amma çoxu ciddi ağrılarda qeyri-kafi qalırlar və davamlı dərman istifadəsinin də sağlamlıq baxımından zərəri vardır. Ayrıca ağrıya təsir edən dərman dozası bir müddət sonra təsirsidir  və doza artırılmaqdadır, dərmanların özü ağrının səbəbi olmağa başlayır. 2. Botilinium toksini: Miqren botoksu kiçik iynələrlə miqren ağrı nöqtələri boyunca alın, gicgah, ənsə və boyun nahiyəsinə inyeksiya edilir. Müalicə 6 aydan bir aparılır. Effektivliyi azdır. 3. Miqren əməliyyatı: Boyun bölgəsindən başımızın yuxarısına doğru çıxan sinirlərin diseksiyonu və kəsilməsi prosesi.Əməliyatdan sonra sinir ötürülməsi kəsildiyi üçün ağrı bir müddət yox olur lakin ağrını meydana gətirən əsl səbəb ortadan qaldırılmadığı üçün ağrılar təkrar ortaya çıxmaqdadır. Bütün bu müalicələrdən başqa istifadə üsulları da vardır. Ancaq bu müalicələr və digər bütün üsullar yalnız ağrını kəsməyə istiqamətli yanaşmalar olduğu və ağrının əsl səbəbini ortadan qaldırmadıqları üçün müəyyən bir müddət təsirli olmaqda, qalıcı bir nəticə meydana gətirə bilməməkdədirlər. 4.Boyun və kürək nahiyəsinə təyin olunan proloterapiya iynələr vasitəsilə  bu nahiyələrdəki əzələ və bağ gərginliklərini azaldaraq vegetativ sinir sisteminə təsir edərək bu təsiri ortadan qaldırır. Beləcə miqren ağrısı və digər əlamətləri (işıq qığılcımları, bulanıq görmə, ürəkbulanma, qusma) tam aradan qalxır.Müalicə effekti 90%dir, təsir müddəti uzunmüddətlidir.   Yaxşı, cəmiyyətin əhəmiyyətli bir hissəsini ciddi bir şəkildə təsir edən miqren ağrısının gerçək və qalıcı müalicəsi mümkün müdir? Miqren müalicəsində "Osteopatiya",  miqren ağrısının səbəbini ortadan qaldıraraq müalicə edən və qalıcı nəticə ala biləcəyiniz bir müalicə üsuludur ... Həyatımızı əhəmiyyətli dərəcədə təsir edən miqren ağrılarının müalicəsi mümkündür.Bunun üçün əvvəlcə xəstənin anamnezii yaxşı bir şəkildə araşdırılmalıdır. Bəlkə də illər əvvəl keçirilən bir yol qəzası, ya da boyuna alınan zərbə ya da xəstənin davamlı olaraq kondisionerə məruz qalması miqren hücumlarına səbəb olmaqdadır. Bunun yanında ediləcək fiziki müayinə ilə birlikdə adamın kürək və boyun əzələləri ilə boyun oynaqları və bağlarındaki gərginlik təsbit edilərək buna istiqamətli müalicə tətbiq olunur. Boyun bölgəsinə tətbiq olunan osteopatiya ilə birlikdə miqren ağrısı böyük nisbətdə bir neçə seansda keçməkdədir. Osteopatiya ilə boyun və kürək bölgəsindəki qeyri-sabitlik, oynaq və bağlardaki disfunksiya müalicə edildiyi üçün miqren ağrısının əsl səbəbi ortadan qaldırılmış olur. Beləcə xəstələrdə uzunmüddətli müalicə əldə edilir.İlk seansdan sonra belə xəstələr ağrılarının yüngülləşdiyini, miqren hücumlarının müddəti və sıxlığının azaldığını qeyd  deyirlər.    © Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır.    https://hekimtap.az   

Paylaşıldı: 13.05.2018

uşaq qidalanması necə olmalıdır

Uşaq qidalanması

Körpə orqanizmi çox zərif və həssas bir strukturdur. Onun həyatının ilk 3 ilində qəbul etdiyi qidalar gələcək sağlamlığına əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərir. Ona görə də valideynlər çalışmalıdırlar ki, uşaqlarını düzgün qidalandırsınlar. Bir qrup mütəxəssisin apardığı birgə tədqiqatlar zamanı uşağın müxtəlif dövrlərdə necə qidalanması haqda tərtib etdiklər qaydaları diqqətinizə çatdırırıq: 1aydan 4 ayadək Dünyaya gəldikdən sonra ilk vaxtlar körpə günün çox hissəsini yatır, ayılanda isə qidalanır. Uşaqların həyatlarında ən sürətlə böyüdüyü period məhz budur – boyu 3 sm, çəkisi isə 600 qr! Bununla yanaşı, körpə aktiv inkişaf edir və yeni bacarıqlara yiyələnir. Asrtıq 3-cü həftədə o, nəzərini hərəkətsiz əşya üzərində saxlamağı öyrənir, eləcədə qarnı üstə uzandıqda başını döndərməyə, qaldırmağa və bir neçə saniyə saxlamğa cəhd göstərir. Bu dövrdə uşağınıza lazım olan qida – ana südüdür. O, uşağı yaxşı qidalandırır, həmçinin, müxtəlif xəstəliklərdən qoruyur. 4 aydan 6 ayadək Artıq körpə bir qədər böyüyüb. O, ətrafını daha aktiv müşahidə edir və hətta eşitdiyi səsləri imitasiya etməyi öyrənir, sadə səslərdən daha mürəkkəb səslərə keçməyə başlayır. Uşağın artıq həzm sistemi formalaşıb, böyrəkləri möhkəmlənib, bağırsaqları uzanıb. Əmici refleks bu dövrdə zəifləyir və çeynəmə refleksi ilə əvəz olunur. Bütün bunlar körpəyə yeni təamları dadmağa şərait yaradır. Artıq uşağın qaşıq vasitəsilə qidalanmaq vaxtıdır. 6 aydan 8 ayadək Körpəniz artıq 7-ci ayına keçir, o artıq iməkləyir, oyuncaqları itirəndə nəzərləri ilə onları axtarmağa başlayır. İlk dişin çıxmağına lap az qalıb  - bu isə o deməkdir ki, yeni qidalara başlamaq lazımdır. Artıq uşağa sıyıqlar, dadlı südlü desertlər, hətta ət püresi yedizdirmək olar. Amma qida rasionuna ətin əlavə olunması müəyyən qaydalara müvafiq həyata keçirilməlidir. Dietoloqların tövsiyələrinə görə, bu dövrdən etibarən uşağı beşdəfəlik qida rejiminə keçirməyə cəhd göstərmək olar.   Uşağın aktiv hərəkət etməyə başlaması da elə bu dövrə təsadüf edir. O, hər şeyi əlinə götürməyə çalışır. Körpənizə bir az əli ilə qidasını oynatmağa şərait yaradın. Bu, kiçik motorika və təxəyyülün inkişafına yaxşı təsir göstərir. 8 aydan 12 ayadək Bu dövrdə uşaqların çəkilərində hər ay təqribən 500 qr, boylarında isə 2sm artım müşahidə edilir. Artım tempi bir qədər azalır, əvəzində fiziki imkanlar və psixika formalaşır. Bu, xüsusən vacib period hesab olunur, belə ki, körpənin şəxsiyyəti üzə çıxır və o, bacarıqlarını nümayiş etdirməyi öyrənir, özünü lap böyüklər kimi aparır! Övladınzı artıq bir çox meyvə və tərəvəzlərlə tanışdır. Ona görə də gələcək bir neçə ay ərzində tanıdığı qidaları qəbul edəcək, amma kiçik tikələrlə. Bu yaşda uşaq artıq müxtəlif qidaların dadını ayırd etməyi öyrənir.    12 ay və daha böyük dövrlər Artıq körpə öz həyatında doğulandan bu dövrədək çoxlu sevincli anlar yaşayıb – ilk təbəssüm, ilk sözlər, ilk dişlər...Əsasən, səs və hecalardan ibarət qığıltılar “ata” və “ana” sözlərinə transformasiya olunur. Yeri gəlmişkən, körpəniz bir yaşa qədər danışmırsa, narahat olmayın, əksər uşaqlar bir yaşından sonra dil açır. Həkim-pediatrlar körpəni “ümumi süfrəyə” cəlb eləməkdə tələsməməyi tövsiyə edirlər. Çünki bir yaş və yaşı bundan yuxarı olan uşaqların həzm sistemi böyüklərin həzm sistemindən fərqlidir. Ona görə də uşağın qida rasionuna istənilən dövrdə diqqətlə yanaşmaq vacibdir. Unutmayın ki, uşaq qidalanarkən onu əhatə edən mühit də ürəkaçan olmalı, prosesə maneçilik törətməməlidir. Belə olan halda körpəniz özünü xoşbəxt hiss edəcək. Mövzu ilə bağlı video:   © Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır.

Paylaşıldı: 11.05.2018

Spinner